Wat zingen we eigenlijk tijdens het volkslied ‘Het Wilhelmus’ (1570) ?

Het eerste couplet van Wilhelmus gaat over ene ‘koning van Spanje’ vereren. Maar hoezo? De Nederlanden waren toch in oorlog met de Spanjaarden in de 16e eeuw? Wat blijkt: de woede van de Nederlandse opstandelingen richtte zich in eerste instantie tegen de vertegenwoordigers van de Spaanse koning in de Nederlanden: Hertog van Alva en Margareta van Parma.

‘De koning van Hispania heb ik altijd geëerd…

Ik weet niet hoe het met u is maar het volkslied zing ik vanaf het WK 1974 mee. Staand voor de TV, met mijn voetbalschoenen aan. Eerst murmelend zoals die andere Willem van Oranje (Van Hanegem) altijd deed, als de camera langs de hoofden van de spelers van het Nederlands elftal bewoog maar later toch echt de tekst hardop. En nog altijd na het lied de benen losschudden… Dat is mijn enige associatie met het Wilhelmus.
Als kind al vond ik het een idiote tekst, zonder betekenis. “Moest ‘doet’ niet dood zijn?” En: “Hoezo de koning van Spanje eren?” De Nederlanden waren in de 16e eeuw toch in oorlog met de Spanjaarden? Uit mijn Suske en Wiske ‘Het Spaanse Spook’ gaf een heel ander beeld. Later leerde ik dat de woede van de Nederlandse opstandelingen onder leiding van onze Willem zich in eerste instantie keerde tegen de vertegenwoordigers van de Spaanse koning in De Nederlanden: Hertog van Alva en Margareta van Parma. En dat Oranje in Frankrijk lag.

Wat zingen we eigenlijk?

Wilhelmus van Nassouwe

ben ik, van Duitsen bloed,

Naussau Burkunk V’an Duitsen bloed’?

‘Nassouwe’ was een graafschap in het Heilige Roomse Rijk (het huidige Duitsland). Het adelijke geslacht Van Nassau, woonachtig in Dillenburg, verwierf in de loop der tijd allerlei bezittingen in de Nederlanden (Breda) en werd een van de belangrijkste Nederlandse families. Midden 16e eeuw vielen de Nederlandse, Franse (Orange) en Duitse bezittingen van het geslacht allen toe aan de graaf Willem van Nassau / de Zwijger. Willem van Oranje-Naussau was dus ‘Van Duitsen bloed’, geboren in het slot van Dillenburg in het Heilige Roomse Rijk.

den vaderland getrouwe

blijf ik tot in den dood.

Spaanse Rijk Wilhelmus

‘Vaderland’ getrouwe?

Vaderland is hier niet ‘de Nederlanden’ alleen maar het enorme katholieke rijk van Karel V (1500-1558) , de keizer van Duitsland, koning van Spanje en heer ‘der Nederlanden’. Halverwege de 16e eeuw bestonden de Nederlanden uit 17 provinciën, die allemaal met een eigen taal en bestuur, onder de Spaanse koning vielen. Willem werd als edelman uit Nassau aan het katholieke hof van Karel V. opgeleid tot diplomaat. In 1555 gaf Karel V. het bestuur over aan zijn zoon Filips II. Willem bekleedde onder Karel V en Filips II belangrijke functies. Hij was legeraanvoerder, in 1556 werd hij benoemd tot ridder in de Orde van het Gulden Vlies en in 1559 werd hij stadhouder van Holland, Zeeland en Utrecht. Zijn ‘vaderland’ is dus niet de Nederlanden alleen, alswel het gehele Heilige Roomse rijk en Spanje, waaraan hij als graaf van Nassau trouw was.

Een Prinse van Oranje

Orange Burkunk

Een prins van Oranje?

Willem de Zwijger, de latere stadhouder in verschillende Nederlandse gewesten, werd in 1544 ‘Prince van Oranghien’. Orange was een klein, voormalig vorstendom in Frankrijk, ten westen van Avignon. Gezien de belangrijke positie van Willem als leider van de opstand tegen Spanje, lieten de Franse Koningen Oranghien aan de Nassaus. Willem ‘van Oranje’ stichtte toen de dynastie Oranje-Nassau (1580-1713). In het Nederlands werd het gebied later verder vernederlandst tot Oranje.

ben ik, vrij, onverveerd,

Wat betekent ‘onverveerd’?

Het woord is een oude variant van onvervaard, dat onbevreesd betekent. Onvervaard zelf is met het ontkennende element on afgeleid van vervaard, dat we nog aantreffen in de uitdrukking ‘voor geen kleintje vervaard zijn’ (veel durven, niet gauw bang zijn).

den Koning van Hispanje

heb ik altijd geëerd.

‘Hoezo de Koning van Hispanje geëerd?’

De Nederlanden waren in de tijd van het volkslied (1570) toch in oorlog met de Spanjaarden? Jawel, maar de woede van de Nederlandse opstandelingen onder leiding van WIllem, keerde zich in eerste instantie niet tegen de Spaanse koning, alswel tegen zijn vertegenwoordigers (Alva en Van Parma) in de Nederlanden. Prins Willem van Oranje had een goede band met Filips en diens vader keizer Karel V. In 1555 was de jonge prins van Oranje aanwezig op de ceremonie waar Karel V de troon overdroeg aan zijn zoon Filips, de nieuwe Koning van het Spaanse Rijk. Dit veranderde in de late jaren 1570. Toen de anti-protestantse maatregelen heviger werden in de Nederlandse gewesten, en er steeds meer protestanten hardhandig werden vervolgd, besloten de opstandelingen dat de Spaanse koning verantwoordelijk gehouden kon worden voor de ‘Spaanse tirannie’ in de Nederlanden. Willem van Oranje publiceerde in 1580 zijn “Apologie”, waarin hij persoonlijk afstand deed van Filips II. En een jaar later verscheen het Plakkaat van Verlatinghe, waarmee de Nederlandse Republiek zich officieel afscheidde van de Spaanse vorst.

Most discussed