LOJONG 14 verwarring

(14) Beschouw verwarring als Boeddha en breng leegte in praktijk 

Punt III. Neem moeilijke situaties
op in je pad naar verlichtin
g

Seeing confusion as the four kayas is unsurpassable shunyata protection. The kayas are Dharmakayasambhogakayanirmanakaya, svabhavikakaya. Thoughts have no birthplace, thoughts are unceasing, thoughts are not solid, and these three characteristics are interconnected. Shunyata can be described as “complete openness.”

Het lekkere gevoel van zeker weten
In 1986 ontplofte de spaceshuttle Challenger kort na de lancering. Alle bemanningsleden kwamen daarbij om. Het was live op televisie te zien en het had een enorme impact. Het was zo’n gebeurtenis waarvan mensen jaren later zeggen dat ze zich nog precies kunnen herinneren wat ze op dat moment aan het doen waren. Een onderzoeker had de tegenwoordigheid van geest om enkele uren na deze gebeurtenis een grote en diverse groep mensen te vragen om op te schrijven waar ze waren, met wie ze waren en wat ze deden op het moment dat de Challenger neerstortte. Jaren later zocht hij deze mensen opnieuw op en stelde hun dezelfde vragen. Ongeveer 80% had inmiddels met zekerheid een andere herinnering. Vervolgens kregen ze het formulier terug. Ze lazen het en desgevraagd bevestigden ze dat ze het zelf hadden geschreven, dat het hun handschrift was en hun eigen handtekening. Maar, voegde meer dan de helft daaraan toe, wat daar staat, dat klopt niet.

Kun je een vaste overtuiging loslaten? Wat gebeurt er?
(14) Beschouw verwarring als Boeddha en breng leegte in praktijk
[geen oplossing weten]

Er zijn vele andere onderzoeken die, net als het Challenger onderzoek, laten zien dat wij een sterke neiging hebben om vast te houden aan onze overtuigingen, zelfs in de aanwezigheid van overweldigend bewijs van het tegendeel. We passen onze houding aan en onze interpretaties van de gegevens, maar niet onze overtuigingen. Een mogelijke verklaring daarvoor staat haaks op het beeld dat we van onszelf hebben als redelijke, weldenkende wezens. Die verklaring luidt dat het loslaten van diep verankerde overtuigingen een bijna niet te dragen vorm van ongemak geeft.

Iets van dat ongemak kun je ervaren als je de volgende tekst leest:

Een krant is beter dan een tijdschrift. De kust is een betere plaats dan de straat. In het begin is het beter om te rennen dan om te wandelen. Misschien moet je verschillende pogingen doen. Het vraagt enige vaardigheid, maar het is makkelijk te leren. Zelfs jonge kinderen vinden het leuk. Als het eenmaal gelukt is, dan zijn er nauwelijks moeilijkheden. Vogels komen zelden te dichtbij. Het kan tot problemen leiden als te veel mensen hetzelfde doen. Je hebt veel ruimte nodig. Als er niets misgaat kan het erg rustgevend zijn. Je kunt een steen gebruiken als anker. Maar als dingen losschieten krijg je geen tweede kans.

Je leest het en je merkt misschien dat je er soep van probeert te koken, dat je geest verschillende, mogelijke verklaringen overweegt. En als dat niet lukt? Misschien voel je irritatie over de toon van de zinnen of andere dingen die je opvallen. Of een andere vorm van ongemak. 

Dan krijg je (in de les) een woord, je leest de tekst nog eens, en gaandeweg ervaar je een gevoel van ‘O, ja, dat is het is het. Dat klopt.’ En dat voelt goed. Maar als je vervolgens dat woord weer moet prijsgeven en er gevraagd wordt om een alternatief aan te nemen, dan kun je opnieuw weerstand voelen, misschien zelfs een beetje boosheid. Want als je dat goede gevoel eenmaal hebt ervaren, het gevoel te weten wat het is en hoe het zit, dan is bijna onmogelijk om dat weer los te laten. Misschien dat je alternatieven wel wilt gedogen, maar dat is niet hetzelfde als je eigen overtuiging loslaten.

Iets zeker weten, ergens van overtuigd zijn voelt heel goed. In verwarring zijn, daarentegen, het niet weten, voelt ongemakkelijk net zoals een verlangen dat niet bevredigd wordt erg ongemakkelijk kan voelen. Dit is meer dan een metafoor: recent neurologisch onderzoek geeft aanleiding om aan te nemen dat de gedachte dat iets zeker is niet zozeer wordt voortgebracht door meer kennis, betere argumenten en zorgvuldig denken, maar door het beloningssysteem van ons brein: zeker weten is een gevoel, een heel goed gevoel bovendien dat we graag steeds weer opnieuw ervaren. Met andere woorden, niet weten is een verlangen en zeker weten is de bevrediging van dat verlangen. 

Wanneer we een nieuw idee hebben dat juist voelt, maar waarvoor we nog geen ondersteunende informatie of rechtvaardiging hebben, dan geeft dat goede gevoel de motivatie om het verder te onderzoeken. Maar precies datzelfde mechanisme kan er net zo makkelijk toe leiden dat we star worden. Het beloningssysteem in ons brein heeft namelijk geen geheugen: het is nu of niet. Een aanhoudende beloning vraagt daarom om een aanhoudende stimulatie van je brein. En de kortste weg daar naartoe is je steeds verder in te graven en de overtuiging die je hebt en die je dat goede gevoel geeft steeds weer opnieuw op verschillende manieren te bevestigen.

Een overtuiging loslaten is zo moeilijk vanwege het gevoel van ongemak dat dat onmiddellijk teweegbrengt. ‘Beschouw verwarring als Boeddha’, slogan 14, moedigt ons aan om ons vermogen te vergroten om het ongemak van verwarring te verdragen. Naarmate we daartoe meer in staat zijn is er minder reden om stellig te zijn. Dan is er meer openheid, minder polarisatie en meer ruimte voor jezelf en voor de ander. Dat is verlichtend. Verlichting echter, die we niet vinden in de gelukzaligheid van het heldere inzicht, maar in het ongemak van verwarring en het nooit zeker weten.


(vrij naar Norman Fischer, Training in compassie – Zen Teachings on the Practice of Lojong en de zenlessen van Arthur Nieuwendijk, Zen.nl Amsterdam)

Your Header Sidebar area is currently empty. Hurry up and add some widgets.