Lojong (4) : Klamp je niet vast aan rust en kalmte

II. Train jezelf in empathie en compassie


4) Klamp je niet vast aan rust en kalmte 

Self-liberate even the antidote.

In de zin van: zelfs als je denkt dat je het tegengif hebt gevonden tegen een moeilijk probleem, zwelg dan niet in dat tegengif. En erken dat het hoe dan ook weer een gif is. Een lapje tegen het bloeden. Het gaat er veel meer om het verlangen naar die oplossing om vrede en harmonie te bewerkstelligen los te kunnen laten (dat is ook een oplossing op meta-niveau).

Een steentje in je schoen
‘Als je een steentje in je schoen hebt,’ schrijft de taoïstische meester Lao Tzu, ‘dan ben je alleen je schoen.’ Een klein steentje kan zo’n grote ergernis teweegbrengen dat je er helemaal door in beslag wordt genomen. Je denkt niets anders en je verlangt niets anders dan dat je verlost bent van dat ongemak. Met een steentje in je schoen is dat meestal eenvoudig te doen. Voor een steentje in je hoofd ligt dat anders.

De kans dat zich steentje in ons hoofd vormt neemt aanzienlijk toe wanneer de werkelijkheid en onze verwachtingen uit elkaar gaan lopen. Wanneer ik, bijvoorbeeld, moe ben en vroeg naar bed wil en uitgerekend die avond de achttiende verjaardag van een buurjongen luidruchtig en langdurig luister bij wordt gezet. Ik zou oordopjes in kunnen doen, ik zou nog wat kunnen lezen of televisie kunnen kijken. Maar dat wil ik allemaal niet: ik had me voorgenomen vroeg te gaan slapen en morgenochtend vroeg te beginnen. Zo zou het moeten zijn. Maar het is niet zo. Die discrepantie is een kweekplaats voor steentjes.

Het probleem is niet zozeer dat ik dat voornemen had, maar wel dat ik het niet los kon laten op het moment dat de omstandigheden dat voornemen niet langer begunstigden. Verwachtingen en idealen zijn behulpzaam om mezelf te ontwikkelen en richting te geven, maar als ik me aan ze hecht dan gaan ze werken als een norm, een zelfopgelegde eis waaraan ikzelf en mijn omgeving moeten voldoen. Dan worden mijn verwachtingen en idealen kleine steentjes fabrieken.

Hecht je daarom zelfs niet aan kalmte en rust, zegt slogan 4. Terwijl kalmte en rust toch een doel zijn van onze oefening. Soms lukt dat. Soms niet. Maar als je gehecht bent aan dat doel, en kalmte en rust beschouwt als het te realiseren ideaal, dan zou je kunnen denken dat je niet goed mediteert als het niet lukt. Je hebt er een norm van gemaakt waaraan je niet voldoet. 

Als er onrust is in jezelf of in je omgeving en dat voelt onprettig, dan hoor je jezelf misschien denken: ‘Ik vind dit vervelend!’ Maar kun je het daarbij laten? Kun je een tweede activiteit, de gedachte dat de situatie niet zo zou moeten zijn of dat je je er niet aan zou moeten ergeren achterwege laten? 

De componist John Cage zei: ‘Waar we ook zijn, wat we horen is voornamelijk geluid. Als we het negeren, stoort het ons. Als we ernaar luisteren, vinden we het fascinerend.’ Ik lig in bed en ik hoor de buren. Ik probeer te luisteren. Af en toe lukt dat, af en toe niet. En daar laat ik het bij.


(vrij naar Norman Fischer, Training in compassie – Zen Teachings on the Practice of Lojong en de zenlessen van Arthur Nieuwendijk, Zen.nl Amsterdam)

Most discussed