(1) De rode Beuk

Misschien in de lente met mijn pas uitlopende zacht bruine, donzige jonge loof, of in de zomer met mijn donkerrood paarse blaadjes, wellicht in de winter zonder blaadjes en mijn ranke takken donker afgetekend tegen de blauwe lucht. Ze noemen mij de rode beuk. Mensen die wat meer kennis hebben van mij en mijn soortgenoten noemen mij soms Fagus sylvatica ‘Atropunicea’. Een prachtige, wetenschappelijk naam die u wat mij betreft meteen mag vergeten. Ik reik een van mijn takken naar u uit en schud uw hand en stel mij zelf voor als, rode beuk.

De rode beuk op de Nieuwe Oosterbegraafplaats

Opvallend is dat de beuk , Fágus Sylvática, oppervlakkig wortelt. Dikke wortels liggen deels boven de grond. Hierdoor waaien ze vrij makkelijk om tijdens zware stormen. De boom wordt niet, zoals je zou verwachten, erg oud, meestal zo’n 150 jaar oud en in goede omstandigheden 300 jaar. Een beuk heeft brede zijtakken waardoor de stam in de schaduw staat. Als door het afzagen van een zijtak de stam in volle zonneschijn komt, verbrandt dit de bast waardoor de boom ernstig beschadigd raakt of zelfs doet sterven. Bekijk de hele stam van een vrijstaande beuk eens goed van onder naar boven. Het is geen rechte stam naar de top. De lage zijwaartse, naar beneden gerichte horizontale dikke zijtakken zijn heerlijk om met een heel gezin op te schommelen. Het bladerdek laat weinig licht tot de bodem doordringen. Hierdoor en omdat zijn bladeren zuur zijn, groeit er onder een beuk vrijwel niets.

De geschiedenis van de rode beuk (Fagus sylvatica ‘Atropunicea’) begon waarschijnlijk in de Alpen tussen 1680 en 1740, waar een natuurlijke roodbladige variëteit van de groene beuk werd gevonden. Oorspronkelijk was een rode beuk zeer zeldzaam, met slechts één rood blad per tienduizend nootjes, wat ze een statussymbool maakte voor welgestelden die ze in parken plantten. Later werd de groeiende vraag naar deze exclusieve bomen beantwoord door boomkwekers, die de aanplant van de rode beuk bevorderden door deze te enten op een onderstam van een gewone beuk, waardoor de boom vaker te zien was. 

Oorsprong en Zeldzaamheid

• De rode beuk is een natuurlijke variëteit van de groene beuk (Fagus sylvatica), die al sinds de laatste ijstijd in Europa voorkomt.
• De eerste waarnemingen van rode beuken dateren uit de Alpen tussen 1680 en 1740.
• In het begin was het kweken van een rode beuk uit zaad extreem moeilijk; slechts één op de tienduizend beukennootjes ontsproot tot een roodbladige beuk. 

Van Statusobject naar Standaard Boom

• Vanwege hun zeldzaamheid werden rode beuken zeer gewild bij vermogende lieden, kasteelheren en edelen, die ze als een teken van prestige lieten aanplanten in hun parken en bij landhuizen.
• Vanaf de 17e eeuw, tijdens de Gouden Eeuw, werd de beukenhaag, en later de rode beuk, populair in formele, geometrische tuinen.
• Door het enten van een takje van een rode beuk op een onderstam van een gewone beuk, konden kwekers de aanplant en het bezit van deze bijzondere bomen bevorderen. 

Culturele en Symbolische Betekenis

• In de Middeleeuwen werden beuken al gebruikt voor de productie van houtskool.
• De beuk werd in verschillende culturen een symbool van kennis, wijsheid en geduld.
• De rode beuk werd gewaardeerd om zijn esthetische kwaliteiten, zoals de aantrekkelijke rood-bruine kleur van de glanzende bladeren, en werd ook gebruikt in de Japanse tuincultuur. 

Moderne Erfenis

• Tot op de dag van vandaag worden rode beuken nog steeds gewaardeerd om hun schoonheid en worden ze gebruikt in tuinen en parken, zoals te zien is in Almere en andere Nederlandse steden.
• De boom staat symbool voor luxe en prestige, en wordt vaak aangeplant als een markant element in landschappen, aldus IVN.