MarlinBrief aan de lezer (73)
Wie kent deze regels niet: “…want tussen droom en daad staan wetten in de weg en praktische bezwaren.” Het zijn misschien wel de meest geciteerde dichtregels uit de Nederlandse literatuur. Terwijl de Belg Elsschot de ultieme netslag pas een paar regels later plaatste. Zelden wordt het gedicht “Het Huwelijk” (1932) van de toen 28-jarige dichter in zijn geheel voorgedragen. Dat is eeuwig zonde.
Deze maand heb ik op mijn blog daarom een uitgebreide analyse geplaatst ter lering en vermaak. De aanzwellende dramatiek is fantastisch. Want voor die beroemde regel over droom en daad staat de zin:
“Maar doodslaan deed hij niet…”
Dat plaatst die droom toch in een heel ander licht. Veel mensen, ik ook trouwens, dacht dat het gedicht ging over de kloof tussen verlangen en werkelijkheid. Maar dat is niet zo! Deze man overweegt iets dat eenvoudigweg niet kan: zijn vrouw doden. Niet de angst voor straf houdt hem tegen maar het besef dat het niet mag. Het geweten komt tussenbeide voordat de daad hem voor een voldongen feit stelt.
En dan volgt de regel (na “bezwaren”):
“…en ook weemoedigheid die niemand kan verklaren…”
Dat is de kern van het gedicht. Niet de buitenwereld verhindert de daad, maar iets dat van binnenuit werkt. Het verdriet om een leven dat anders had kunnen zijn.
‘Het huwelijk’ is een indringend gedicht. Herkenbaar voor wie net aan een huwelijk begint, en voor wie er al jaren middenin zit. Weemoed is geen angst of schuld. Ze komt “des avonds” wanneer de drukte van de dag wegvalt en je niet meer kan vluchten in bezigheden. Dan wordt pijnlijk zichtbaar wat niet geleefd is. Toch doe je niets. De daad blijft uit.
Maar, zegt het gedicht, dat is ook je redding. De melancholie houdt het leven paradoxaal genoeg in stand. Het is niet alleen lafheid, dat gebrek aan daadkracht. Het is het drama van het alledaagse leven. Je blijft gewoon waar je bent. Uit een diep instinct voor innerlijk evenwicht. Die boodschap deed me denken aan ‘De Vreemdeling’ van Albert Camus. Toevallig deze weken in een Franse zwart-wit verfilming in de bios. Het verhaal schittert van alledaagsheid. Meer is er niet.
Marlin
Burijn
