BurijnOp een mooie zomeravond in 2026 zag ik op het terras van de IJsbreker aan de Amstel een bekende Nederlander zitten. Althans, zijn zoon. Zijn vader was jarenlang een van de gezichten van Studio Sport: Jan Stekelenburg. En zijn zoon Jeroen, ook Studio Sport medewerker, lijkt als twee druppels water op hem.
Onmiddellijk zat ik weer naast mijn eigen vader die overleed in 2018. Zondagavond, bord op schoot, Studio Sport aan. NEC-NAC. De volgende ochtend stond er als afscheid een bolus Midazolam voor hem klaar. De wedstrijd ben ik vergeten, het beeld niet.
Jan Stekelenburg overleed vijf jaar later – in 2023. Toch besloot ik hem vandaag nog even bij zijn zoon op het terras te zetten.
Met AI.
Ik maakte een foto en vroeg Adobe Firefly (beeld-generator Nano Banana) om de overleden Stekelenburg erin te monteren, alsof vader en zoon daar gewoon samen aan de Amstel zaten.
Even later was hij er weer.
Hier drie beelden onder elkaar. Het onderste is vervalst.
[foto’s: NOS en M. Burkunk, 19-8-2026 – vervalste situatie op terras]
Het verontrustende is niet dát AI zo’n foto kan vervalsen. Het is meer hoe weinig moeite het kost. Twee foto’s. Eén opdracht. In 20 seconden klaar.
Daarbij ontdekte ik iets anders. Wat rechtstreeks bij het ene AI-model op beperkingen stuit, lukt via een andere toepassing soms wel. Wie de juiste route door AI-land kent, krijgt verrassend veel voor elkaar.
Moet dat onderdeel zijn van onze AI-geletterdheid? Ik denk het wel. Niet om te leren vervalsen, maar om te begrijpen hoe eenvoudig een andere applicatie het kan doen. De Adobe club bijv. heeft lak aan richtlijnen. Door een taalmodel in een eigen harnas aan te bieden kunnen zij hun gebruikers helpen de regels te omzeilen. Waar ChatGPT en Gemini gaat sputteren als je iets met persoonsverwisselingen op een foto wil doen, begint Firefly zonder scrupules te vervalsen.
Zeker voor redacties van wetenschappelijke tijdschriften lijkt mij dat geen overbodige kennis. Voor je het weet is de, bij het artikel ingestuurde F1, vervalst door een, door het publicatie-spook opgejaagde, auteur.
Sinds 2 augustus gelden bovendien nieuwe Europese transparantieregels voor AI-content en deepfakes. Maar uiteindelijk zullen we vooral zelf iets moeten leren wat vroeger nogal onzinnig klonk in de wetenschappelijke wereld: niet alles geloven wat je ziet.
Want ik wéét dat Jan Stekelenburg gisteren niet bij de IJsbreker zat. Ik heb hem er zelf neergezet.
Toch kijk ik naar de foto en daar zitten ze.
Vader en zoon aan de Amstel.
En heel even zit ik ook weer naast mijn vader.
Bord op schoot.
NEC-NAC.
Marlin
