Wandel hier door de geheugengroeve van Marlin Burkunk (bouwjaar: 1966)

Het leven is een lege ruimte die door herinnering wordt ingevuld

Rob van Essen

(klik meteen op een afbeelding om een tijdreis te beginnen of lees verder)

Op de zolder van je bovenkamer liggen spullen die je niet weg kan gooien. Je komt ze pas tegen bij een verhuizing. Of bij een overlijden. Herinneringen naar aanleiding van een geur, een geluid, een gevoel, een indruk. Je spreekt een vriend uit je lagere schooltijd en plotseling sta je weer op dat schoolplein, ruzie te maken over de waarde van je bam die je wilt ruilen voor een melkbam. Associatief gaat er in je neurale netwerk van die natte bloemkool onder je schedeldak van alles vonken. Ook steekt de ene herinnering de andere aan. Al die beelden en verhalen vormen tezamen je bewustzijn. De werking is een groot mysterie.

Uit hersenonderzoek komt naar voren dat emotionele gebeurtenissen sterker en meer levendig worden opgeslagen. Feitelijk verzamel ik hier dus plaatjes die emoties opwekken. De verhalen die kunnen worden opgediept uit de Geheugen Groeve van het Burkunk-blog zijn persoonlijk. Het is een kwestie van een beeld bekijken en je begint een tijdreis. Of het resoneert totaal niet. Dat kan natuurlijk ook.

Soms roept een beeld uit de Geheugen Groeve een waardevolle herinnering op die ook voorkomt bij een ander mens. Dat schept meteen een gevoel van verbinding. Altijd goed om af en toe stil te staan bij wat een beeld kan oproepen. Heel even maar. Feitelijk verzamel ik hier herinneringen. Vooral als ik door mijn leeftijd wat vergeetachtig word is dit de plek waar ik mezelf zal terugvinden. Zolang het duurt. En wie weet heeft het voor jou ook dezelfde waarde.

Bovenkamer

Woorden zijn beelden; beelden zijn woorden

Woorden die een speciale herinnering, emotie of visuele associatie oproepen:

Rembrandt, De Anatomische les van Dr Nicolaes Tulp, 1432, Casio fx80, Nokia, windows computer, viewmaster, tangovoetbal, smac, Suske en Wiske, De Poenschepper, de Zwarte Zwaan, de Tuf-Tuf club, vliegtuigje met elastiek aandrijving, receptenschrift, kookschrift, Donald Duck, eau de cologne, Boldoot, roze koeken, supermuis, wekkerradio, Benny Hill-show, Orang Malu, Asterix en Obelix, 1492,

Klik hier voor artikel over opslag van herinneringen op PNAS.

Aanmaak en opslag
“Dat komt vooral door de noradrenerge activatie van de amygdala”, zegt Benno Roozendaal, hersenonderzoeker bij de afdeling Cognitive Neuroscience van het Radboudumc. “De amygdala is een gebied in de hersenen dat verschillende zintuiglijke informatie combineert en aan emoties koppelt. Noradrenaline is een neurotransmitter, een stofje in de hersenen dat de hersenactiviteit opjaagt. De ‘opgejaagde’ amygdala schakelt op zijn beurt de hippocampus in, een gebied in de hersenen dat essentieel is voor de aanmaak en opslag van gebeurtenissen.”

Versleten herinneringen
De onderliggende neurologische processen die de opslag van gebeurtenissen mogelijk maken zijn dus bekend. Maar alledaagse herinneringen slijten na verloop van tijd. Ook dat is onderzocht. Roozendaal: “Dat heeft te maken met het ‘verplaatsen’ van de herinnering naar het lange termijn geheugen. Daarbij wordt de rol van de hippocampus kleiner en de rol van de hersenschors juist groter. Door die reorganisatie van het neurale netwerk verliest zo’n alledaagse herinnering in het nieuwe ‘geheugenspoor’ haar scherpte en details.
 
Ander geheugenspoor
Emotionele herinneringen lijken echter niet of veel minder te slijten. Die blijven knisperend fris en sterk gedetailleerd, ook op de lange(re) termijn. De onderzoeksgroep van Roozendaal heeft bij ratten uitgezocht waar dat verschil precies vandaan komt. De resultaten zijn nu gepubliceerd in PNAS. Roozendaal: “Dat het geheugen na verloop van tijd onnauwkeuriger wordt komt inderdaad door een verminderde betrokkenheid van de hippocampus – nodig voor een nauwkeurig geheugen – en een toenemende betrokkenheid van de hersenschors – nodig voor meer globaal geheugen. Ons onderzoek laat zien dat emotionele gebeurtenissen de geheugenverplaatsing van hippocampus naar hersenschors juist tegengaan.”
 
Blijvende betrokkenheid
De opslag en oproep van die emotionele herinneringen blijven afhankelijk van de hippocampus en volgen dus een ander neurologisch traject. Roozendaal: “Dat verschil bepaalt precies waarom deze herinneringen hun nauwkeurigheid behouden. Het verschil in het ‘wegschrijven’ van herinneringen op de langere termijn – wel of geen blijvende betrokkenheid van de hippocampus – maakt of je herinnering gedetailleerd en levendig blijft of langzaam wordt bijgeschreven in algemeenheden.”