MarlinBekijk de Geheugen Groeve op mijn zolder
Wat namen mijn opa en oma uit Alkmaar altijd mee als zij in de jaren ’70 op bezoek kwamen? Gerookte paling! Fascinerend. Hoe een angstaanjagende slang met kop (met vaak soms de haak nog in zijn bek) zo lekker kon zijn. Het zachtroze vlees, dat te voorschijn kwam als je het glibberige vette vel er af trok, smaakte naar rook en eiken. Een feestmaal dat ik nog steeds associeer met mijn opa en oma Burkunk, de ouders van mijn vader.
Tot op het vel smulden wij vroeger van de gerookte paling, die opa en oma meenamen als zij op bezoek kwamen in mijn ouderlijk huis. Na de lekkernij schraapte ik nog met een theelepeltje de binnenkant van het vel kaal. Een handeling die liefdevol en met grote precisie werd uitgevoerd, alsof het een dissectie betrof.
Als kind wist ik al dat opa en oma bij ons thuis waren als ik de voordeur opende. In onze gang hing dan de lucht van pijptabak. Snel liep ik naar de keuken om te kijken of ze al op het aanrecht lagen. Een groot vetvrij papier vol goudbruine slangen met koppen zonder uitdrukking . De ogen waren kapot gerookt. Soms stak het uiteinde van een vishaak nog uit een bek.
Pas veel later ging ik mij beseffen wat een wonderlijk dier zo’n paling is. En dat de komst van opa en oma helemaal niet zo’n feest was voor mijn ouders in de familieopstelling. Als kind zag ik dat natuurlijk niet en genoot met volle teugen van hun komst en van de paling.
Ik ben bang voor slangen vanwege hun onberekenbaarheid
Dat slangachtige beest op het aanrecht fascineerde mij mateloos; ik was er ook een beetje bang voor. Zouden ze nog leven? Nee dat kon natuurlijk niet als je een paar uur in de rookkast had gehangen. Ze waren zo dood als een pier.
De paling deed mij natuurlijk denken aan een slang, daar hoef je geen groot psycholoog voor te zijn. Geen poten, alleen maar een slangenlichaam. Op de markt zag ik ze ook wel eens levend liggen krioelen. Als ik het mij goed herinner: ze kronkelden in een zwarte bak met zaagsel en ze waren er niet altijd. Duur ook. Hoewel een paling je niet echt kan verwonden had ik voor geen goud mijn hand in de kluwen alen gestoken, zoals de visboer ze noemden. Mijn moeder maakte van die levende alen daar gekookte (of gebakken?), grijze paling van, in een flinke laag room en diende ze op met aardappels en citroen. Het was waarschijnlijk een Hollandse versie van het Vlaamse gerecht ‘Paling in ‘t Groen’.
Gebakken paling was minder lekker dan de gerookte versie maar met veel roomsaus en citroen was het nog best te eten. De smaak was iets grondiger, aardser. Bij gerookte paling ging de rook reageren met het vet. Dat geeft een hele andere, diepe, ronde smaak. Zoetig en kruidig voerden de boventoon. Daar had je geen room bij nodig. Om je vingers bij af te likken!
Elke paling maakt een huwelijksreis naar Florida en besluit dan te sterven
Het is werkelijk ongelooflijk maar een paling die in het IJsselmeer in Nederland groot geworden is, zwemt zo’n 6000 km via de Noordzee en de Atlantische oceaan naar de Sargassozee, ten oosten van Florida. Daar paart hij dan met een andere paling van ver en is het leven wat hem of haar betreft voltooid. De eitjes met de nieuwe aaltjes drijven over de hele wereld en dan begint het verhaal weer opnieuw.
Hoe de palingen precies de weg vinden naar de Sargossa zee is nog steeds een raadsel. Biologen denken aan een aardmagnetisch veld dat zij kunnen waarnemen en gebruiken als een soort interne kaart. Ze maken gebruik van grote zeestromingen (zoals de Golfstroom) en corrigeren actief hun koers. Ze zwemmen dieper overdag en ondieper ās nachts, wat helpt bij oriĆ«ntatie en energiebesparing. De route is waarschijnlijk niet geleerd, maar genetisch ingebouwd: elke paling āweetā waarheen, zonder er ooit eerder te zijn geweest. Het mirakel van Amsterdam is er niks bij.
