De ton met waspoeder van Dash (1972)

Bekijk de Geheugen Groeve op mijn zolder

Een enorm ton met waspoeder van Omo of van DASH. Ik zie hem nog zo staan in onze douchecel. Groot was voordelig. Dat idee waaide in de jaren ’70 over uit Amerika, waar supermarkten al veel eerder vol stonden met enorme verpakkingen. Als hij leeg was dan begon de lol. Robothelm of bongo. Voor mijn moeder was het vooral luxe en gemak. Een wasmachine was sowieso een teken van welvaart in haar tijd. Voor mij was schone was met één druk op de knop vanzelfsprekend.

De ton met waspoeder van Dash

Hij stond jarenlang in onze douchecel. Een enorme kartonnen ton met een plastic deksel en een metalen hengsel. Ik meen dat er DASH op stond, maar het kan ook OMO zijn geweest. In mijn herinnering was hij vooral gigantisch. Als kind kon ik er met gemak in verdwijnen.
Als de ton leeg was, begon voor mij het echte leven van de verpakking.

Een handige opbergdoos voor mijn Lego maar het leukste was toch de robothelm. Ik sneed er een gleuf in en zette hem ondersteboven op mijn hoofd. Door de sleuf voor mijn ogen zag ik de wereld alsof ik naar de TV keek. Ik was een robot. Je stem klonk vreemd hol en mechanisch, alsof je vanuit een andere wereld sprak. De prikkelende lucht van waspoeder was verslavend. Ik vond het heerlijk, zo’n shot waspoeder. Ik heb hem ook weleens omgetoverd in een bongo. Maar dat klonk toch een stuk minder.
Pas veel later drong tot me door hoe bijzonder die ton eigenlijk was, begin jaren ’70. Niet voor mij maar vooral voor mijn moeder (1931).

Tot dan toe had mijn moeder alleen kleine pakken waspoeder. Ineens had zij een gezinsvoorraad. Voor mijn moeder was dat vooral praktisch. Ze hoefde niet steeds een nieuw pak naar huis te slepen. Eén keer sjouwen en voorlopig klaar.
In het begin van de jaren ‘60, ik was nog niet geboren, had zij al een volautomatische wasmachine. Het was een teken van welvaart en ‘de goede baan’ van mijn vader. Zij moet enorm trots geweest zijn op die wasmachine. In het huishouden uit de jaren’30 en ‘40 in een arme buurt van Utrecht was er geen geld voor huishoudelijke apparaten. Ook in de jaren ‘50 deed mijn moeder de was in een ijzeren teil die volgens mij elke wasbeurt nog op het gasfornuis werd gehesen.
Mijn oom Piet kocht in de jaren ‘50 voor mijn oma een echte wasmachine. Dat verhaal werd door mijn moeder nog vaak aangehaald. Het cadeau van haar zoon was toen een ongekende luxe voor mijn sterke oma die altijd urenlang met haar handen op de ribben van het wasbord stond te rammen tot de kleren schoon waren.
Pas in de jaren ’50 werden de eerste elektrische wasmachines bereikbaar voor de middenklasse. Vaak zijn het nog halfautomaten: je moet water vullen, afpompen en de was overzetten naar een centrifuge. De volautomatische wasmachine verscheen begin jaren ‘60. Dat was een revolutie: één knop indrukken en de machine deed de rest.
Die kartonnen ton die ik in de douchecel zag staan rond 1972 vertelde ongemerkt een groter verhaal.
In de jaren zestig en zeventig werd Nederland rijker. Gezinnen gingen niet langer alleen kopen wat ze die week nodig hadden. Er kwam ruimte voor voorraad. Groot was voordelig. Dat idee waaide over uit Amerika, waar supermarkten al veel eerder vol stonden met enorme verpakkingen. Zo’n ton zei eigenlijk: wij kunnen vooruit.
Ook de wasmachine veranderde het huishouden. Waar vroeger met de hand werd gewassen, draaide nu meerdere keren per week een automaat. Daar hoorde een flinke voorraad waspoeder bij.
Zelfs de vorm was slim gekozen. Het waspoeder bleef beter droog dan in een gewone kartonnen doos. In de vochtige douchecel waar hij bij ons stond, was dat geen overbodige luxe.
En toch verdwenen die tonnen weer.
Niet omdat ze onhandig waren voor de gebruiker, maar omdat ze onhandig waren voor de wereld eromheen. Een ronde ton laat zich nu eenmaal beroerd stapelen. Op een pallet blijven loze ruimtes over. In een vrachtwagen past minder. In een magazijn kost hij meer plaats. Vanaf de jaren tachtig werd logistiek steeds belangrijker. Supermarkten wilden verpakkingen die zich als bouwstenen lieten opstapelen. Rechthoekige dozen wonnen het van de ronde ton.
Eigenlijk verdween daarmee ongemerkt iets anders.
De verpakking hield op een gebruiksvoorwerp te zijn en werd een logistiek object.
Als kind zag ik alleen een robothelm.
Nu zie ik een tijdperk waarin een huishouden voor het eerst durfde te geloven dat het leven steeds gemakkelijker zou worden. Een kartonnen ton vol waspoeder als symbool van vooruitgang. Dat hij uiteindelijk verdween omdat hij niet efficiënt genoeg in een vrachtwagen paste, zegt misschien nog wel meer over onze tijdgeest dan over die van toen.
Jammer eigenlijk.
Want een rechthoekige doos is een waardeloze robothelm.

Bekijk de echte Geheugen Groeve op Poepen in een Oude Schoen met verzamelde objecten, herinneringen, lokaties, citaten uit de bovenkamer en historische duidingen tot je een ons weegt.