Buzz ziet zichzelf op TV en valt door de mand… Het is inmiddels een klassieke scene geworden uit de eerste Pixar-film over het tot leven gekomen speelgoed van Andy, een jongetje uit een Amerikaans gezin uit de middenklasse. Ik vind het nog steeds één van de mooiste scenes ooit gemaakt. Ik zag de scene ergens in 2003.
De regisseur laat zien wat sociale stijging voor gevolgen heeft. Want ook in de poppenwereld leeft het imposter syndroom. Het gevoel onecht te zijn. Voor alle leeftijden geschikt. Echt heel bijzonder.
In de koepel van zijn helm zien we zijn (zelf)beeld weerspiegeld. En veranderen. Een prachtige vondst. Buzz Lightyear mompelt beteuterd in zichzelf:

I’m not a Space Ranger. I’m just a toy… A stupid little insignificant toy

De pijnlijke ontdekking van zijn onechte zelf is desastreus. Hij is geen Space Ranger. Hij is een loser. De hoogmoed en de arrogantie waarmee hij zichzelf overschreeuwd heeft werkt niet meer. Zijn ambitie’s, zijn vertrouwen in de toekomst, zijn identiteit: het smelt stuk voor stuk als sneeuw voor de zon. Weg is zijn intergalactische missie. Zijn heldendom en autonomie is een illusie. Hij is slechts een pop en kan geeneens vliegen.
Met een beetje verbeeldingskracht staat de transformatie van Buzz voor meer dingen. Allereerst de opkomst van de computer graphics in de jaren ’90. Toen ik hem voor de eerste keer zag vond ik Buzz vooral een toonbeeld van een door technologie gevormde wereld. Technologie die dus ook kinderen begon te hypnotiseren: een pop met geluiden en een echte stem: ‘to infinity… and beyond!”. ‘TRY ME,’ stond er verleidelijk op de verpakking. In de winkel kon je al als kind op zijn borstplaat klikken en horen wat hij allemaal kon zeggen. Onweerstaanbaar voor een kind. En een prachtige verkooptruc.
Het briljante aan Toy Story toen en nu nog steeds is dat, door de gelaagdheid van de film, je ook als ouder kan genieten van de dubbele boodschappen en psychologie. Bovendien: als je na 20 jaar de film nog een keer bekijkt, zie je een andere film in het licht van 2025.
De makers bij Pixar zagen bijvoorbeeld al in 1998 welke rol de Big Tech zou gaan spelen. Maar dat zag ik toen nog niet zo helder. De filmmaatschappij Pixar, die de eerste volledig computergeanimeerde speelfilm op de markt bracht, was de Big Tech van Steve Jobs. Wie had toen kunnen bedenken dat wij in de 21e eeuw Pixar-helden als Buzz als avatar op onze profielpagina van Hyves zouden gebruiken? En dat Disney, de makers van de 2D-tekenfilms bij uitstek, Pixar zou overnemen en 2D dood zouden verklaren? Big Tech pleegde in die zin ongemerkt ook een coupe in de kinderwereld.

Geld verdienen met digitale verleidingen

Wat is er sindsdien allemaal niet fundamenteel veranderd? Het is bijna niet meer te beschrijven. Met social media als geheime wapen en influencers als stormtroepen heeft Big Tech onze wereld veroverd en de economie veranderd. Alles is data-driven geworden. De platforms zijn ons intermenselijk verkeer gaan beheersen. Maar dan wel als virtuele vluchtstrook. Het is schokkend als je 2025 vergelijkt met 1998. In 2025 zitten we gevangen in de scrollfuiken van messaging-diensten en social media. Onze vinger kleeft aan de button van Insta, Whatsapp en YouTube.
Nou ja, dat is misschien overdreven maar laten we zeggen: grosso modo heeft iedereen een mobiel met internet en kijkt daar elke dag op. Dat is toch waar het de Big Tech om te doen is. Aandacht vragen en door de hypnotiserende werking van de beelden heel veel geld verdienen.
Het blijft altijd de vraag of het een vooropgesteld plan is geweest van ‘de machthebbers’. Maar als je generaliseert en overdrijft dan kun je best stellen dat de meeste millennials via de smartphone in een onechte wereld leven met een verzonnen zelf. Met een panische angst om maar niets te missen van dat gedroomde luxeleven van anderen dat kunstmatig wordt voorgespiegeld.

Aan de andere kant is er in die zin niets nieuws onder de zon. Iedereen is natuurlijk in de maatschappij die in de jaren ’60 ontstond een consument geworden die bespeeld wordt door verkoopverhalen van grote bedrijven. Maar Big Tech speelde daar nog geen rol. Tenzij je de opkomst van radio- en TV-reclames ook als een technologisch instrument van de duivelse kapitalisten wil zien.
Het internet eind jaren ’90 was natuurlijk het ultieme visnet dat bedrijven over de wereldbevolking konden heen werpen. En daar kwam Social Media als persoonlijke visstek logischerwijs uit voort. De 15 minutes of fame van Andy Warhol, die het in 1968 zag als tijdelijke uitwas van het medium TV, is nu structureel geworden: iedereen heeft toegang tot een groot publiek via social media. Jongeren worden gestimuleerd om zichzelf als merk te presenteren, gericht op zichtbaarheid. Die roem van 15 minuten is kortstondig: een viral video, en dan raak je in de vergetelheid. Authenticiteit wordt vervangen door strategische zelfpresentatie (filters, trends, algoritmische optimalisatie). Warhols 15 minutes zijn nu verpakt in likes, duetten, challenges, beefs en canceling. De tijdelijke televisieberoemdheid is getransformeerd tot een structurele machine van zichtbaarheid en vervanging. Daar moest ik nu, in 2025, 20 jaar nadat ik de film had gezien, allemaal aan denken. Het is een beetje pathetisch en je kan het hele verhaal ook vanuit een minder negatief perspectief vertellen. Maar dat kost me toch veel moeite en voelt geforceerd.

Hoe beter die technologie wordt, hoe minder we merken wat we allemaal verliezen

Misschien is het wel deze scène uit Toy Story die ons het meest confronteert met de culturele paradox waarin we leven. Buzz Lightyear, die zichzelf op televisie ziet in een reclame, beseft plots dat hij geen held is, maar handelswaar. Zijn val is niet de inhoud van de boodschap, maar de kracht van het medium zelf. Als kijker glimlachte ik in 2005 om zijn naïviteit; vandaag herken ik in die breuk iets veel fundamentelers. McLuhan schreef: “We shape our tools, and thereafter our tools shape us.”
In een wereld waarin beelden, interfaces en algoritmes onze identiteit mede vormgeven, verliezen we langzaam het vermogen te zien wat ze verdringen. Buzz’ kijk op zichzelf via het scherm is onze blik op onszelf geworden – gefilterd, gekaderd, gemodificeerd. En het wrange is: hoe beter die technologie wordt, hoe minder we merken wat we verliezen. Lezen wordt scrollen, stilte wordt content, aandacht wordt consumptie.
Het is goed dat Europa inzet op privacy en dataveiligheid, maar als we niet ook spreken over culturele erosie en de vorming van gewoonten, dan missen we precies dat wat Buzz in één flits ervaart: het moment waarop de mens zichzelf herkent als functie van zijn medium, en de vraag moet stellen of er nog iets van hem overblijft dat daaraan voorafgaat.

Keihard ontdekt Buzz zijn ware zelf op de tegels van de gangvloer

We zien Buzz in Toy Story 1. ook letterlijk een laatste poging doen om zijn oude zelf te redden. Hij besluit om te testen of hij werkelijk niet kan vliegen, zoals de TV-commercial beweerde. Hij klimt over de balustrade bij Andy’s kinderkamer op zolder. Hij springt vastberaden in de leegte van het trappenhuis en als een moderne Icarus hangt hij eventjes hoog en doodstil in de lucht, om vervolgens als een levenloos stuk speelgoed neer te storten.
Keihard ontdekt hij zijn echte zelf op de tegels van de gangvloer. Hij breekt zijn arm. We zien dat hij geen gewricht heeft want er steekt een schroef uit zijn arm. Met angst in zijn ogen constateert Buzz dat hij van plastic is. Hij leest op het plastic ‘Made in Taiwan’. Hij belandt in een diepe depressie.
Laten we aan de DSM-IV voor speelgoed vragen wat een poppendokter zou zeggen in dit geval. Heeft Buzz Lightyear een ‘narcistische persoonlijkheidsstoornis‘ of moeten we eerder denken aan een ‘situationeel grootheidsdenken met existentiële functie‘.
De poppendokter laat een stilte vallen. Hij plaats zijn bekende ‘hum, hum’ en vertelt:

• Buzz ziet zichzelf op tv – hij kijkt naar de speelgoedreclame waarin hij als kunststof figuur wordt gepresenteerd, en realiseert zich dat hij… speelgoed is . Hij kan helemaal niet vliegen. Hij heeft helemaal geen missie. Hij is helemaal niet uniek. Integendeel: hij ziet een winkeletalage helemaal vol met allemaal Buzz Lightyears. Hij is middle of the road. Hij ontdekt tot zijn verbijstering op zijn mouw zelfs een inscriptie: ‘Made in Taiwan’.
• Zijn innervoice zegt teleurgesteld “I’m not a Space Ranger. I’m just a toy…” – zijn existentiële breuk met illusie wordt pijnlijk uitgesproken.
• De valscène – hij probeert te vliegen, faalt, breekt een arm en belandt in een crisis – al het tragische in één vloeiende scene.   

Het waanidee als zelfbescherming

Zijn grootheidswaanzin – hij denkt dat hij een intergalactische held is – is:

• Geen narcisme, maar een schild tegen de realiteit.
• Hij gedraagt zich groots en heroïsch omdat hij de leegte van zijn bestaan als object niet onder ogen kan (of wil) zien.
• Het is een klassieke psychologische compensatie: “Als ik de realiteit niet aankan, dan verzin ik een versie waarin ik ertoe doe.”

Hij loopt naast zijn schoenen. Maar dat is omdat hij op blote voeten staat, kwetsbaar en klein.

“Zonder accu kan hij niet eens praten” – de ontluistering

Dit is het meest meedogenloze moment van inzicht:

• Buzz is afhankelijk van iets buiten zichzelf (batterijen, software) om te ‘bestaan’.
• Dat ondermijnt zijn hele zelfbeeld. Hij is géén held, maar een massaproduct.
• Zijn autonomie is een illusie – en daarmee wordt hij een spiegel van de kijker in een door technologie gevormde wereld.

Hij is letterlijk een pop in een doos, die denkt dat hij het universum bestuurt.

De echte sprong: niet van speelgoed naar Space Ranger, maar van façade naar menselijkheid, wat je bent als niemand kijkt

Toch blijft hij niet in die ontkenning hangen:

• Als hij breekt (na die scène waarin hij letterlijk zijn arm verliest), komt de rouw.
• Maar daarna de wederopstanding: hij vindt zin niet in heldendaden, maar in vriendschap, trouw en bescheidenheid.
• En dat maakt hem méér dan speelgoed – hij wordt een persoonlijkheid.

Met een beetje goede wil kan ik dit gegeven makkelijk generaliseren naar een algemeen principe waar iedereen last van heeft: het verlangen om groots te zijn terwijl je diep vanbinnen voelt dat je afhankelijk bent, misschien zelfs onbeduidend.

De strijd tussen imago en waarheid, tussen wat je wilt zijn en wat je bent als niemand kijkt.

Buzz belichaamt dat conflict. Hij is niet belachelijk omdat hij denkt dat hij groots is; hij is aangrijpend omdat hij dat móét denken, anders stort alles in.

Buzz Lightyear is geen superheld, hij is een masker dat valt. Onder de blinkende helm en zijn borstplaat zit een bang mannetje – dat ondanks alles leert staan en lopen. Niet naast zijn schoenen, maar op eigen benen. Daarom maakt hij indruk. Omdat hij valt en weer opstaat, in volle bewustzijn van zijn eigen leugen. Wetend dat hij er nooit zal komen. En dan alsnog zegt:

To infinity… and beyond