Marlin🦷🦷🦷🦷 bioscoop (documentaire)
Mr Nobody Against Mr Putin is een indringende documentaire die het verhaal volgt van Pavel “Pasja” Talankin, een audiovisueel docent op een school in het afgelegen mijnstadje Karabasj in Rusland. Pasja is allesbehalve een grijze muis – op school staat hij bekend als een energieke, excentrieke mentorfiguur met gevoel voor humor.
Titel: Mr Nobody against Poetin
Datum: 2026
Regie: David Borenstein en Pavel (Pasja) Talankin
Beoordeling: 🦷🦷🦷🦷
Genre: documentaire
Cinematografie: Clandestien, observerend camerawerk; grotendeels handheld, evoluerend van registrerend naar expressief
Thema: opstand tegen het totalitaire systeem
Uitzendkanaal: bios en Picl (on demand)
Zijn kantoortje fungeert als een gezellige vrijplaats voor leerlingen, een “democratisch bolwerk in onze totaal ondemocratische wereld”, zoals hij in de aandoenlijke voice over zijn positie omschrijft. Dit voortdurende commentaar op zijn eigen beelden geeft de film de lading van een vlog, een uiterst persoonlijke verslaglegging van hoe een totalitaire staat tot op het niveau van haar kleinste cel, een kleine school, ergens onder de rook van een industriegebied in de Oeral probeert invloed uit te oefenen. Big Brother uit 1984 is er niets bij. Dat de documentaire uiteindelijk uitmondt in een subjectieve aanklacht is niet erg. Je zou kunnen zeggen: het is een anti-verhaal dat op zichzelf ook weer nieuwe propaganda wordt. Maar dan bestemd voor en gemaakt door – Pasja maakte de eindversie van de documentaire met een Deense filmmaker – de ‘vrije’ wereld buiten Rusland.
Tsja. Het enige wat je daar over kan zeggen is dat de surveillance maatschappij in Europa en de VS met Big Tech als slechteriken toch een stuk minder wurgend is dan de totalitaire staat van Putin. Wij kunnen hier in het Westen tenminste nog de aanklacht zien van Pasja; de gemiddelde Rus zal deze documentaire nooit onder ogen krijgen door de staatscensuur. Juist door zijn subjectiviteit wint de documentaire aan kracht: het is bijzonder dat Pasja toch aan het einde van het verhaal met pijn in zijn hart uit zijn vaderland vertrekt. Hij houdt van Rusland en weet zich eigenlijk geen raad met zijn afkeer van het systeem. Daarmee lijkt hij de typische volksaard te belichamen van het Russische volk. Nou ja – voor dat ik gecanceld word – laten we het een karaktertrek noemen van de Rus, ontstaan tijdens in de Tsarentijd: collectivisme, religieus fatalisme, emotionele intensiteit en een paradoxale combinatie van gehoorzaamheid en innerlijk verzet, in een samenleving zonder sterke burgerlijke traditie. Dat is toch het cliché van de Beer uit het Oosten.
Een geschiedenisleraar die Stalin’s beruchte geheime dienstchef Beria als rolmodel blijkt te hebben
Wanneer president Poetin in 2022 de grootschalige invasie van Oekraïne start, dringt de oorlogspolitiek plotseling ook Pasja’s klaslokaal binnen . We zien de overheid op de school lessen invoeren met propaganda: patriottische liederen, vlagvertoon en lesmateriaal dat de invasie goedpraat . Als evenementen‐coördinator krijgt Pasja de opdracht al deze “vaderlandslievende” activiteiten op video vast te leggen en te uploaden naar een overheidsportaal als bewijs van loyaliteit .
Sommige collega-docenten voeren de Kremlin-opdrachten met zichtbare tegenzin uit, terwijl anderen fanatiek geloven in de boodschap die ze uitdragen. Zo vertelt een leraar geschiedenis aan zijn leerlingen dat in Europa mensen“honger en kou zullen lijden door de sancties die ze zelf hebben ingesteld tegen Rusland’. Deze leraar zegt in een video-interview met Pasja zonder met zijn ogen te knipperen dat hij Stalin’s beruchte geheime dienstchef Beria als rolmodel heeft. We zien dat hij later wordt gekozen als “leraar van het jaar” van het mijnwerkersstadje.
Aanvankelijk wil Pasja niet meewerken aan wat hij ziet als het hersenspoelen van zijn pupillen. Getroffen door het nieuws van jonge Russische betogers die hardhandig worden opgepakt en het bericht dat voormalige leerlingen van hem sneuvelen aan het front, worstelt hij met een groeiend schuldgevoel . Via Instagram komt Pasja in contact met de Deense documentairemaker David Borenstein, die op zoek is naar beelden van Poetins propaganda-offensief op de Russische scholen . Dit inzicht doet hem van koers veranderen: in plaats van te vertrekken besluit hij undercover door te gaan met filmen, nu als klokkenluider met een missie .
Marlin is geraakt door zoveel moed en kwetsbaarheid:
minstens 4 tanden!
🦷🦷🦷🦷
Verdieping
De documentaire bestrijkt een periode van ongeveer twee jaar, waarin Pasja’s school langzaam maar zeker verandert in een radertje van de Russische oorlogsmachine. Ondertussen probeert Pasja zijn leerlingen te blijven aansporen tot kritisch denken: “Laat je niet gek maken, denk zelf na,” drukt hij ze op het hart . Zijn videocamera wordt zijn wapen – elke verplichte patriottische ceremonie die hij vastlegt, dubbelt als bewijs van hoe een nieuwe generatie klaargestoomd wordt voor blind nationalisme en militair dienstbetoon .
Stijl en vormgeving
In stijl onderscheidt Mr Nobody Against Mr Putin zich als een mix van undercoverreportage en persoonlijk dagboek. Vrijwel alle beelden zijn door Pasja zelf gedraaid, met zijn camera of telefoon in de hand, wat de film een rauwe directheid geeft. De cinematografie is grotendeels observerend en “verhuld”: veel scènes spelen zich af in klaslokalen, kantoren en vergaderruimtes, gefilmd zonder pottenkijkers, waardoor we ongecensureerde inkijkjes krijgen in het dagelijks leven op een Russische school tijdens oorlogstijd . Deze directe cinema-achtige aanpak resulteert in soms schokkend authentiek materiaal – van kinderen die enthousiast leren marcheren in de gang, tot docenten die propagandalessen opdreunen – alles wordt onverhuld geregistreerd. Dankzij Pasja’s unieke toegang zien we dingen die voor reguliere journalisten onbereikbaar zouden zijn .
Opvallend is dat de film ondanks de zware thematiek een zekere speelse toon durft aan te slaan. De montage is vlot en bevat bij vlagen zwarte humor, ingegeven door Pasja’s eigen cynische kijk op de gebeurtenissen . Zo maakt hij spottend een vergelijking met Zweinstein: wanneer hij zijn leerlingen in strakke formatie door de gangen ziet paraderen, grapt Pasja in voice-over of “Severus Sneep soms de nieuwe schooldirecteur is geworden” . Dergelijke momenten van luchtigheid voorkomen dat de documentaire verzandt in somberheid en benadrukken de absurditeit van de situatie . Ook verwerkt Pasja kleine rebellische acts in de film die bijna komisch aandoen in hun durf: bijvoorbeeld wanneer hij de schoolluidsprekers laat schallen met Lady Gaga’s uitvoering van het Amerikaanse volkslied – een ondeugende knipoog die de autoriteiten ongetwijfeld zouden afkeuren . In een andere scène plakt hij de ramen vol met grote gekruiste X’en (een stil symbool van steun aan Oekraïense vluchtelingen) ter vervanging van de door de schoolleiding opgehangen Z/K-symbolen van de pro-oorlogspropaganda . Zulke contrasten tussen verplichte patriottiek en Pasja’s tegendraadse humor geven de documentaire een unieke toon: tegelijk schrijnend en scherpzinnig.
De montage weet de spanning langzaam op te bouwen. In het begin volgen we een ogenschijnlijk normaal schoolleven, maar naarmate de staatsbemoeienis toeneemt, wordt de sfeer grimmiger. Regisseurs Borenstein en Talankin tonen daarbij bewonderenswaardige terughoudendheid: ze laten de gebeurtenissen voor zich spreken zonder theatrale opsmuk . Er is geen bombastische voice-over die de kijker vertelt wat te denken; in plaats daarvan zien we hoe indoctrinatie er in de praktijk uitziet, en hoe mensen daarop reageren. Zo springt de camera van ontwapenend alledaagse momenten – kinderen die knutselen, een lerarenvergadering over schoolresultaten – naar confronterende situaties: een klas vol tieners in camouflage-uniform die “patriottische” leuzen roepen, of een moeder die op televisie verneemt dat haar zoon is gesneuveld. De overgangen zijn subtiel maar doeltreffend, waardoor de ernst zich als het ware ongemerkt onder de huid kruipt .
Technisch is de documentaire knap in elkaar gezet, zeker gezien de beperkingen waaronder gefilmd moest worden. Het camerawerk evolueert zichtbaar gedurende de film. In het begin registreert Pasja vooral objectief de verplichte activiteiten, bijna als een fly-on-the-wall. Gaandeweg, naarmate hij zichzelf meer als filmmaker gaat zien, wordt zijn beeldvoering creatiever en persoonlijker . Er verschijnen meer dynamische shots en doordachte composities; zo wordt gebruik gemaakt van invallend zonlicht of straatlantaarns om emoties in een scène te versterken, en krijgen we fraai opgebouwde frames te zien waarin gezichten en lichamen in beeld worden gebracht als schilderachtige tableaux . Het is alsof Pasja, de amateurfilmer, gaandeweg een volwaardige regisseur wordt naarmate zijn missie duidelijker omlijnd raakt . Tegelijkertijd blijft de stijl overwegend nuchter en observerend – passend bij de journalistieke insteek – en wordt nergens uit het oog verloren dat de mensen in beeld centraal staan. Een goed voorbeeld is een uiterst pijnlijke scène rond een gesneuvelde oud-leerling: Pasja filmt de militaire begrafenis niet zichtbaar, enkel het geluid van de huilende moeder over een zwart scherm wordt getoond, uit respect én waarschijnlijk uit veiligheidsoverwegingen . Dit moment, waarbij het intens rauwe verdriet slechts hoorbaar is, hakt er misschien wel des te harder in en onderstreept de menselijke tragiek zonder sensatiezucht.
Ook de muziek en geluidsmontage verdienen vermelding. De originele filmmuziek, gecomponeerd door Michal Rataj en Jonas Struck, wordt spaarzaam ingezet om bepaalde emoties te accentueren. Vaak blijft de soundtrack op de achtergrond, of ontbreekt deze geheel tijdens de meest onthutsende momenten, zodat de kijker ongefilterd wordt geconfronteerd met de werkelijkheid in de klas. Wanneer er wel muziek klinkt, varieert deze van subtiel passend tot bijna te nadrukkelijk aanwezig . Een paar keer duwt de score het sentiment iets te sterk, maar over het algemeen weet de film emotie en analyse in balans te houden. De alledaagse geluiden – het geroezemoes van kinderen, het schallen van het Russische volkslied in de aula, het geritsel van papier bij het voorlezen van weer een propagandatekst – zijn minstens zo belangrijk. Ze creëren een authentieke soundscape van een school in oorlogstijd.
Al met al is de visuele en narratieve taal van Mr Nobody Against Mr Putin effectief en meeslepend. De documentaire hanteert een “kijk zelf en oordeel zelf” benadering. We zien de absurditeit en beklemming van het systeem door Pasja’s ogen, zonder dat de filmmakers dat voortdurend hoeven te becommentariëren. Tegelijk weten ze via slimme montage en contrastwerking de boodschap krachtig over te brengen. Zo valt op hoe naarmate de film vordert de jongens op school steeds kortere militaire kapsels krijgen en vaker camouflagekleding dragen, en hoe de schoolgangen letterlijk kouder en killer aandoen – subtiele beeldsignalen van de militarisering die de jeugd in zijn greep krijgt . Het resultaat is een documentaire die even verontrustend als inzichtelijk is. Critici prezen het vermogen van de film om de veerkracht van gewone mensen tegenover institutionele dwang te tonen . Sommigen merkten op dat de focus op één enkele school het blikveld enigszins beperkt houdt , maar juist deze persoonlijke insteek maakt de impact voelbaar: dit had iedere Russische school kunnen zijn, en Pasja’s verhaal staat symbool voor talloze andere “gewone” mensen die gevangen zitten in een propagandaweb.
Een tragisch afscheid van de examenleerlingen
Tegen het einde van de documentaire bereikt de spanning een emotioneel hoogtepunt tijdens de afscheidsmomenten tussen Pasja en zijn examenleerlingen (eindexamenklas). Het schooljaar loopt ten einde, en waar zo’n afscheid normaal gesproken een feestelijke overgang naar de toekomst markeert, hangt er hier een beladen sfeer. In beelden van de diploma-uitreiking en laatste schooldag zien we lachende gezichten, tranen en omhelzingen – maar ook de schaduw van de oorlog die op hen vooruit werpt. Enkele van Pasja’s oud-leerlingen staan immers op het punt om, vrijwillig of onder druk, richting het front te vertrekken . Voor hen is de traditionele vreugde van afstuderen vermengd met angst en onzekerheid over wat hen te wachten staat. Pasja ziet hoe “zijn” kinderen niet zozeer volwassen worden voor een normale toekomst, maar worden grootgebracht als brandstof voor het oorlogsapparaat . Die tragische realiteit geeft het afscheid een bitterzoete ondertoon.
De documentaire toont Pasja die met zichtbaar gemengde gevoelens afscheid neemt van de jongeren die hij jarenlang heeft begeleid. Als mentor en vriend heeft hij hun groei van nabij meegemaakt, en nu moet hij ze loslaten in een wereld die gevaarlijker is dan hij ooit had gehoopt. Deze slotscène is buitengewoon emotioneel geladen: Pasja’s trots en genegenheid voor zijn leerlingen mengen zich met zorgen om hun lot. In zijn ogen ligt de pijn van een leraar die zijn pupillen aan een onzekere toekomst moet overdragen, en tegelijk het besef dat hijzelf niet langer bij machte is hen te beschermen of te begeleiden. Dit afscheid symboliseert dan ook veel meer dan het einde van een schoolcarrière – het staat voor de breuklijn die door hun levens loopt door de nationale crisis.
Voor Pasja persoonlijk markeert het slot tevens het definitieve besluit om zijn vaderland te verlaten. Kort na het examenfeest verlaat hij Rusland voorgoed, op de vlucht voor repressie . De camera registreert hoezeer hem dit aan het hart gaat: Pasja houdt zielsveel van zijn land en vooral van zijn gemeenschap en zijn leerlingen, maar hij ziet geen andere uitweg dan vertrekken . In die zin is het afscheid van de leerlingen ook een afscheid van zijn oude leven. Het is een droevig en wrang moment: de “ware patriot” in Pasja – die leraar die oprecht om zijn leerlingen en land geeft – wordt gedwongen om weg te gaan, terwijl de kinderen achterblijven in de molen van propaganda . Deze climax laat de kijker achter met een gevoel van machteloze verontwaardiging en mededogen.
Het laatste beeld dat Mr Nobody Against Mr Putin schetst, is dat van een gewone man die iets buitengewoons heeft gedaan: met gevaar voor eigen leven de waarheid vastleggen en delen. Het afscheid van zijn examenleerlingen is de emotionele apotheose die dit duidelijk maakt. Het ontroert niet alleen omdat we de band tussen leraar en leerlingen voelen, maar ook omdat het de hoge inzet van Pasja’s strijd blootlegt. De scène dwingt de kijker te beseffen dat achter abstracte begrippen als “propaganda” en “patriottisme” echte mensen schuilgaan – jongeren met dromen, leraren met idealen – die door het systeem opgeofferd dreigen te worden. Juist die menselijke maat, vervat in een simpel klasmoment van afscheid, maakt de documentaire zo aangrijpend. In alle neutraliteit van de verslaglegging is het slotakkoord een stille aanklacht tegen een regime dat zijn eigen toekomst – de jeugd – in de waagschaal zet. Mr Nobody Against Mr Putin weet zo op integere wijze zowel het persoonlijke verhaal van Pasja als het bredere thema van misbruik van macht samen te laten komen. Het resultaat is een ontnuchterende maar belangrijke filmervaring, die nog lang nadreunt bij de kijker.
