BurijnEnigszins verscholen achter een rij hoge bomen ligt aan het Beursplein de Effectenbeurs. Het traditionele gebouw, ontworpen in 1910/11 door Jos Cuypers – de zoon van P.J.H. Cuypers – vormt ten opzichte van de ‘gewaagde’ architectuur van de Koopmansbeurs van Berlage (1903) schuin tegenover het plein, een typisch staaltje van burgerlijke gehoorzaamheid. Het feit dat Jos Cuypers (1861–1949) wat betreft vormgeving in de voetsporen trad van zijn vader en zich niet aangetrokken voelde tot de avant-gardistische architectuur van zijn tijdgenoten, zal het bestuur van de Vereniging voor de Effectenhandel hebben aangesproken.
Reeds gedurende de besprekingen met architect Berlage hadden de effectenhandelaren hun onvrede geuit over de beperkte ruimte die de effectenhandel in het nieuwe gebouw kreeg toebedeeld. De nieuwe Koopmansbeurs van Berlage toonde na haar opening in 1903 de nodige gebreken. De verwarming en ventilatie waren slecht en op verscheidene punten begon het gebouw te verzakken. De handel in effecten maakte een enorme groeiperiode door aan het begin van de 20ste eeuw. Het aantal genoteerde fondsen nam toe en de behoefte aan een eigen beursgebouw werd steeds groter.
Het bestuur van de Vereniging voor de Effectenhandel nam daarom een optie op een aantal percelen in de buurt van de Beurs van Berlage en verstrekte aan Jos Cuypers de opdracht om een beursgebouw neer te zetten. De oorspronkelijke bebouwing aan het Beursplein, waaronder het monumentale Bible Hotel en het woonhuis van Vondel aan de Warmoesstraat, werd gesloopt. Ingeklemd tussen de Warmoesstraat, de Papenbrugsteeg en het Beursplein, verrees vervolgens in 1913 een zeer solide, bijna zakelijk bouwwerk. Op de achtergevel aan de zijde van de Warmoesstraat herinneren terracotta-reliëfs (van W.C. Brouwer) en een in 1937 onthuld beeldje van Vondel nog aan deze verdwenen panden.
Het vrijwel symmetrische gebouw met de neoclassicistische voorgevel oogt meer representatief voor de effectenhandel dan de Beurs van Berlage. Het gebouw rust op een onderbouw van ruwe granietblokken. De vensteromlijstingen bestaan uit roomwit keramiek, dat fraai afsteekt tegen het dieprode metselwerk enerzijds en het teakhout van de kozijnen anderzijds. Het ex- en interieur zijn rijk bedeeld met kostbaar bouwaardewerk.
Bij binnenkomst van het gebouw springt direct de invloed van P.J.H. Cuypers in het oog. De onlangs schoongemaakte kruisribgewelven doen sterk denken aan het neogotische interieur van het Centraal Station. Het interieur van de Effectenbeurs is zeer rijk aan toegepaste tropische houtsoorten, sterk geaderde marmersoorten en dik en glanzend geglazuurd keramiek. De hoofdbogen van de grote beurszaal zijn bekleed met goudbruin geglazuurde reliëftegels met oosterse motieven en rusten op zware met marmer beklede pilaren.
Ongeveer halverwege de galerij bevindt zich een zeer kostbaar aangeklede bestuurskamer. Het plafond bestaat uit roomwit geglazuurde cassettes. Op de schouw is een gedicht van Vondel te lezen. Onder de klok in art nouveau-stijl is 1913 te lezen, het bouwjaar van de Effectenbeurs. Aan het einde van de galerij hangt links een grote gong. Door middel van deze zogeheten “Ping” wordt nog steeds elke werkdag de Beurs geopend en gesloten.
Literatuur: H. Bessels, AANPASSEN AAN EISEN HUIDIGE TIJD MET BEHOUD VAN DE GRANDEUR, in: OP KOERS, tijdschrift van de Amsterdamse Effectenbeurs, jrg. 12 (1996), blz. 1–2. — Bart O. Verbrugge, KERAMIEK IN DE AMSTERDAMSE ARCHITECTUUR 1880–1940, in: AMSTERDAMSE MONUMENTEN (DEEL II, 1984), blz. 21–39.
