BurijnHet moet in 1880 een indrukwekkend schouwspel geweest zijn voor de bezoeker van het oude restaurant Krasnapolsky in de Warmoesstraat, toen nog niet aan de Dam gesitueerd en geen hotel, wanneer hij door een passage de pas geopende wintertuin betrad. In tegenstelling tot de smalle, donkere en vervuilde stegen van de oude binnenstad vond hij hier een klein paradijs van planten, bloemen en daglicht. De grote zaal werd overspannen door een hoge glazen kap, gedragen door een ijzeren dakconstructie met ranke gietijzeren kolommen. Centraal in deze ‘tovertuin’, die ‘s avonds verlicht werd door zo’n 4000 gaspitten en vanaf 1882 door zeer modern elektrisch licht, stond een spiegelgrot met een grote waaierpalm. Langs de hoger gelegen galerijen waren door de decoratieschilder A. Graux op linnen tropische landschappen geschilderd met trompe-l’oeil effecten.
Het bouwwerk van glas, hout en ijzer, waarbij de constructie tevens als decoratief element dient, is iets nieuws aan het eind van de 19de eeuw in de Nederlandse bouwkunst. Eén van de eerste overkappingen in deze stijl was het Crystal Palace van J. Paxton in het Londense Hyde Park, gebouwd naar aanleiding van de wereldtentoonstelling van 1851 en in 1936 volledig afgebrand.
De wintertuin werd in 1879 door de Amsterdamse architect G.B. Salm ontworpen, als onderdeel van een grootscheepse verbouwing. Adolf Wilhelm Krasnapolsky (1834–1912), een Duitse kleermaker van Poolse afkomst, die in 1856 naar Amsterdam was getrokken, kreeg in 1866 de kans om een café over te nemen. In tien jaar tijd bouwde hij de aanvankelijk morsige pijpenla uit tot een goed lopende drank- en eetgelegenheid.
Krasnapolsky ontwikkelde zich tot een type Amsterdamse koopman die zijn invloed op vele gebieden zou laten gelden. Revolutionair was ook de op zijn initiatief opgerichte Nederlandsche Electriciteits Maatschappij. Na een bezoek aan een elektriciteitstentoonstelling in München in 1879 besloot Krasnapolsky als één van de eersten van zijn tijd het nieuwe elektrische systeem in zijn wintertuin te introduceren. De stroom werd geleverd door een achter het hotel gebouwde kleine elektriciteitscentrale, waarvan de stenen pijp vanuit de binnentuin nog steeds te zien is.
Met het oog op de komende wereldtentoonstelling in Amsterdam verbouwde Krasnapolsky in 1883 het interieur van zijn panden aan de Warmoesstraat tot logement. Samen met de panden waar vroeger het Nieuwe Poolsche Koffijhuis in was gevestigd vormden zij sinds 1885 het Hotel en Café-Restaurant Krasnapolsky met meer dan 40 logeerkamers. Pas in 1952, veertig jaar na zijn dood, ging de wens van Krasnapolsky alsnog in vervulling en werd de hoofdingang van het Grand Hotel Krasnapolsky aan de Dam gerealiseerd.
Eind 1989 werd een begin gemaakt met de restauratie van de wintertuin uit 1879 onder leiding van architect M. Grothausen. In de loop der jaren was de tuin onder invloed van modetrends volledig veranderd. Van de wandschilderingen met weelderige jungleplanten boven de galerijen bleek niet veel meer over te zijn dan gescheurde stukken linnen. Daarom kreeg de schilderes C. van der Donk de opdracht om de vlakken tussen de spanten opnieuw te decoreren. Alle smeedijzeren vakwerkspanten die per stuk 1800 kilo wegen, zijn tijdens de restauratie gedemonteerd, gestraald en opnieuw in de originele kleur groen geverfd. Ondanks het grote brandgevaar bij ijzer- en glasconstructies zijn de spanten niet brandwerend bekleed, maar er is wel een sprinklerinstallatie aangebracht.
Literatuur: B. Vreeken en E. Wouthuysen, GRAND HOTEL KRASNAPOLSKY, in: GRAND HOTELS VAN AMSTERDAM, Den Haag 1987, blz. 97–112. — M. de Roever, 125 JAAR UITBREIDING AAN DE DAM, in: KRASNAPOLSKY NIEUWS, blz. 22–25.
