MarlinBrief aan de lezer (75)
‘Wat staat er nou precies?’ Mjn vriend H. begint hardop woorden te lezen uit de enorme letterbrij op de gevel van de nieuwe UB. We zijn weer op vertrouwd terrein: het Binnengasthuis in Amsterdam. Hier begon het ooit. Studeren in de grote stad. Biljarten bij CREA. Eindeloos hangen in uithoeken van de binnenstad. Geen verantwoordelijkheid. Ik voel me ineens stokoud. Tegelijk staat die Indische jongen van toen nog gewoon naast me te hinniken van het lachen. Sobats voor altijd.
De gevel hangt vol metalen letters, strak verdeeld over het gebouw, als een maliënkolder van taal.
‘Aha. Scritto. Italiaans!’ zegt hij op precies dezelfde zangerige toon als veertig jaar geleden. Aansteller. Nog steeds die lodderige hangogen. Eén woord is genoeg om weer dubbel te liggen. ‘Nijhoff,’ roep ik ineens. Nu ik wat langer kijk, licht onderaan de gevel een hele zin op:
Lees maar. Er staat niet wat er staat.
Nee, me dunkt. Door de gelijke spatiëring weigeren mijn hersenen woorden te maken. Ik zie vooral vormen. Patronen. Een wand van tekens. Dat is tekst voor mij altijd geweest. Geen directe betekenis, maar eerst beeld. Alsof letters zich pas na enige weerstand tot woorden willen vormen. Het heeft me mijn hele leven parten gespeeld. Eerst komt de associatie, pas daarna het begrip. Altijd het gevoel tekort te schieten vanwege dat gebrek.
Ik denk aan vroeger. Schaamte. Bespreekgeval voor het VWO. Keihard werken op de uni. Faalangst. Schaamte. Maar misschien zat daar ook iets waardevols in. Want als die woorden eenmaal doorbraken, begon het in mijn hoofd te stralen. Dan zag ik vergezichten, net als nu: Nijhoff = Schrijver + Brug bij Zaltbommel + Studieboeken.
Een woord is nooit alleen een woord. Voor een nerd zou er net zo goed 14 9 10 8 15 6 6 kunnen staan. Voor mij staat er zeker niet wat er staat. Mijn vriend blijft hangen op scritto. Ik zie eerst alleen een behang. Een ander ziet misschien meteen betekenis. Iedereen leest uiteindelijk zijn eigen taal.
Misschien is dat wel wat kennis doet: niet alleen lezen wat er staat, maar leren herkennen wat allemaal zichtbaar kan worden. De gevel laat dat bijna letterlijk zien. Overal tekst, maar tegelijk nauwelijks leesbaar. Alsof taal decor wordt. Of een archeologische laag. Je kunt onmogelijk alles tegelijk bevatten. Zoals niemand nog de totale kennis van een universiteit kan overzien.
Stomme letters. Twee vrienden. Zij vormen samen iets stevigs. Een warme herinnering die zichzelf probeert te vatten in woorden.
