MarlinBrief aan de lezer (76)
Dideljoho
‘Eurasian Golden Oriole.’
Mijn vogelapp Merlin laat Engelse woorden zien. Mijn hoofd protesteert altijd even. Alsof een vogel pas bestaat wanneer hij in het Nederlands fluit.
Golden? Kanarie, denkt mijn brein onmiddellijk. Zo simpel werkt het blijkbaar nog steeds. Geel betekent kanarie. Aangeleerd. Nee, laat ik het eens modern beschrijven. Ik heb dat geleerd door middel van supervised learning. En dan: het koos niet wat waar was, maar wat statistisch het meest waarschijnlijk leek.
Dan vertaal ik de naam. Golden Oriole. Wielewaal. En nog voordat ik goed en wel besef wat er gebeurt, ben ik op pad.
‘Kom mee naar buiten allemaal…’
Ik hoor mijn moeder zingen. Niet zachtjes in mijn hoofd, maar luid. Ik zing haar zonder nadenken na. Midden op de camping in Kroatië.
‘…dan zoeken wij de wiele, wiele, wielewaal.’
En vrijwel direct volgt mijn oma’s stem, hoog en plechtig:
‘Dideljo-ho klinkt zijn lied…’
Ik zing hem uit volle borst mee. Dideljoho. En anders niet. In AI-termen: de embeddings van wielewaal, moeder, oma en Dideljoho bleken nog altijd vlak naast elkaar te liggen.
Mijn vrouw kijkt verschrikt op.
‘Moet dat nou?’
Waarschijnlijk wel. Het wonderlijke is dat die vogel helemaal niet zo klinkt. Nooit geklonken ook, vermoed ik. Toch is voor mij dat onzinnige ‘Dideljoho’ echter dan het geluid dat nu uit de populieren komt. Alsof mijn geheugen de werkelijkheid al lang geleden heeft overschreven.
Ik moet denken aan hoe taalmodellen werken. Eén woord roept het volgende op. Niet omdat het waar is, maar omdat de kans groot is dat ze bij elkaar horen. Wielewaal. Dideljoho. Moeder. Jeugd. Zo blijken onze eigen hersenen misschien ook wel te werken. Of is het andersom?
‘Je doet het er gewoon om,’ zegt Irene.
Na zesentwintig jaar kent zij mijn trainingsdata beter dan ikzelf.
Ik wil iets ingewikkelds zeggen over patronen die elkaar voortdurend bijschaven. Over hoe geliefden elkaars model blijven trainen. Maar Irene is me alweer voor.
‘Je bent gewoon een klein kind.’
Bam. Die zit. Misschien is dat ook zo. Het baanbrekende artikel over machine learning heette niet voor niets ‘Attention is all you need’. Natuurlijk hou ik dat voor mij.
Ik luister nog eens naar de wielewaal, zonder hem te zien. Hij trekt zich nergens wat van aan. Geen dideljoho. Geen theorieën. Gewoon een gele vogel die doet wat wielewalen al duizenden jaren doen. Alleen wij mensen blijven overal verhalen van maken. Vermoeiend.
