Burijn
De automobilist die via de brede Wibautstraat en de Weesperstraat de binnenstad nadert kan zijn weg richting de Nieuwmarktbuurt voorbij het J.D. Meijerplein niet echt vervolgen. De inmiddels weer versmalde Jodenbreestraat gaat ter hoogte van de Sint Antoniesluis over in het éénrichtingsverkeer van de smalle Sint Antoniesbreestraat. Deze eigenaardige overgang in het stratenpatroon, gemarkeerd door een klein gedenkteken op de Sint Antoniesluis, is een erfenis van de stadsplanning uit de jaren ’60 en ’70. Het stadsbestuur was na de oorlog namelijk van zins om dwars door dit gedeelte van de oude binnenstad een verkeersroute aan te leggen richting de Prins Hendrikade. Voor deze geplande verkeersweg moesten vele monumentale panden, waaronder aanvankelijk ook het huis de Pinto aan de Sint Antoniesbreestraat, gesloopt worden. Oudheidkundigen en bewoners wisten met één stem in de gemeenteraad de aanleg van de vierbaans verkeersroute te voorkomen. Wel werd in deze tijd begonnen met de aanleg van de metro, waarvoor een gedeelte van de buurt moest worden ‘kaalgeslagen’ en opnieuw moest worden opgebouwd. Onder druk van de burgerij volgde de nieuwbouw echter het middeleeuwse stratenpatroon, waardoor de sfeer van de straat enigszins bewaard is gebleven.
De classicistische voorgevel van het huis de Pinto, waarschijnlijk een ontwerp van E. Bouman (1636-1686), staat eenzaam ingeklemd tussen de nieuwbouw van de Sint Antoniesbreestraat. Het pand dat van de slopershamer gered kon worden stamt zelf uit 1606 en beschikte waarschijnlijk in deze tijd over twee ongeliijke trapgevels.
In 1651 werd het huis gekocht door Isaäc de Pinto, een rijke joodse koopman die het pand in 1680 liet verbouwen. De oorspronkelijke trapgevels werden vervangen door de huidige gevel van Laafsteen en marmer. De architectuur vertoont enige verwantschap met de Portugees Israëlitische Synagoge aan het Mr. Visserplein die zeker door Bouman is gebouwd. Vergelijkbaar met de synagoge wordt de gevel geleed door zogeheten ‘lisenen’, de uitspringende pilastervormige muurbekleding. Elke liseen is op een bijzondere manier opgenomen in de kroonlijst. Onder de vensters bevinden zich marmeren platen. De statige gevel wordt bekroond door een gesloten balustrade, waarachter het dak enigszins ligt verscholen.
In het begin van de jaren ’70 bevond het huis de Pinto zich bouwkundig in zeer slechte toestand. De grauwe, vervuilde gevel met enkele dichtgetimmerde vensters stond op instorten en deed in niets meer denken aan het eens zo trotse bezit van de familie de Pinto. Originele schilderingen uit de gang werden zelfs in de periode dat het huis leegstond gestolen. In de periode 1974-1975 werd het pand gerestaureerd door architect IJ. Kok, met als uitgangspunt de situatie uit 1606 en de verbouwing van 1680. Momenteel houdt het Nationaal Contact Monumentenzorg (NCM), de instelling die onder meer verantwoordelijk is voor de organisatie van de landelijke Open Monumentendag, kantoor in het huis de Pinto. Op de begane grond is een filiaal van de Openbare Bibliotheek gevestigd.
De plafonds op de verdiepingen bestaan uit eikenhouten moer- en kinderbalken, met geprofileerde sleutelstukken die uit de eerste bouwfase van het pand stammen. Het voorname geslacht van kooplieden en bankiers De Pinto bewoonde tot aan het einde van de 18de eeuw het pand. In opdracht van de familie werden de vertrekken op de begane grond voorzien van rijk gedecoreerde cassettenplafonds. De originele schilderingen in de vakken werden tijdens de restauratie hersteld of, waar dit niet meer mogelijk was, van een eigentijdse invulling voorzien. Zo beschikt bijvoorbeeld het plafond van het voorhuis van de begane grond over drie authentieke door D.J. Schoonekamp gerestaureerde doeken. Het vierde hoekpaneel en het ovale middenveld daarentegen werden voorzien van nieuwe voorstellingen door de kunstschilder Th. Kurpershoek. Tussen de schilderingen van putti met vogels en bloemversieringen bevindt zich plotseling een eigentijdse voorstelling met een fiets en een fles. In het plafond van de zaal rechtsachter is een soortgelijk spel tussen oude en nieuwe voorstellingen te zien. De vier hoekpanelen geven een beeld van de opeenvolging der seizoenen maar in het paneel linksachter, het wintertafereel, is tevens de slechte bouwkundige toestand te zien van het huis de Pinto voor de restauratie van 1975.
Literatuur: G.B. Thenmanummer over de restauratie van het huis de Pinto, in: DE LAMP, jrg. 9 (nr. 33), Amsterdam 1975. H.J. Zantkuijl, BOUWEN IN AMSTERDAM, Amsterdam 1993, blz. 438.
