Een 18de-eeuws rococo-interieur achter een eigentijdse gevel

Singel 130 · Circa 1769, voorgevel 1915/16

Te bezichtigen: stijlkamers

Rond het midden van de 18de eeuw drong in de Amsterdamse woonhuisarchitectuur een stijl uit Frankrijk door die bekend staat als de Lodewijk XV-stijl. Gedurende de Lodewijk XIV-periode was reeds het stucwerk van de plafonds versierd met putti (benaming voor naakte kinderfiguurtjes) en andere motieven. Hoofdmotief binnen de nieuwe stijl was een schelpmotief dat in het Frans ‘rocaille’ genoemd wordt. Op deze rococo-stijl, die nog grilliger was dan de Lodewijk XIV-stijl, volgde een tegenbeweging. Aan het einde van de 18de eeuw verstrakte de stijl en greep men weer terug naar strenge klassieke elementen als kroonlijsten en strakke guirlandes. Deze ‘Empire’-stijl, naar het eerste Franse keizerrijk onder Napoleon, kende in Amsterdam weinig navolging omdat de stad zich rond deze tijd in een slechte economische situatie bevond en er eenvoudigweg te weinig geld was om te bouwen.

Geheel tegen de verwachting in heeft Singel 130, met de 20ste-eeuwse voorgevel, een interieur met detailleringen uit de Lodewijk XV-periode. Bij binnenkomst valt direct de zeer brede Lodewijk XV-gang op met marmeren vloerplaten en lambrizering. De zwartgeaderde marmeren vloerplaten vertonen naast elkaar een spiegelbeeldig patroon, vergelijkbaar met de bladen van een opengeslagen boek. Men noemt dit wel ‘marmer à livre ouvert’. In de gang bevinden zich tegenover elkaar een klok, bekroond met een zandloper (symbool voor de vergankelijkheid) en een windwijzer, bekroond met een doedelzak (symbool voor de vluchtigheid).

In de achterkamer links, waarvan de interieur-onderdelen waarschijnlijk uit ca. 1805 stammen, zijn schilderingen op doek aanwezig met griffioenen (de fabelachtige dieren met het bovenlijf van een adelaar en het onderlijf van een leeuw), lieren en vazen. Aan het einde van de gang bevindt zich een rijk gedecoreerd trappenhuis. Het korte trapje van zes treden naar de achterkamer heeft een baluster van smeedwerk. Boven de deur naar de achterzaal is een stucreliëf aanwezig waarin vier putti zijn verwerkt. De putto in het midden, met geldbuidel in de hand, is een personificatie van de god van de handel.

In de achterzaal staat een marmeren schoorsteenmantel in Lodewijk XV-stijl. Kenmerkend is de spiegel in een gesneden lijst boven de schouw. Boven de deuren van de zaal bevinden zich in verschillende kleuren uitgevoerde schilderstukken van Jacobus Buys (1724-1801), de schilder van portretten en kamerbehangsels. De deurstukken, die gesigneerd zijn met J. Buys en het jaartal 1769, tonen taferelen uit de Griekse mythologie: links het verhaal van Venus en Adonis; rechts het verhaal van Pomona en Vertumnus. In de vier hoeken van het stucplafond zijn door putti geflankeerde medaillons aangebracht, waarin vrouwenportretten te zien zijn. Elk portret stelt een werelddeel voor. Links en rechts van de deurstukken zijn Azië en Afrika te herkennen en aan de raamkant Amerika en Europa.

Dit bijzonder rococo-interieur ligt verscholen achter een voorgevel die in de verste verte niet lijkt op een gevel in Lodewijk XV-stijl; in 1915 werden de voorgevels van de grachtenhuizen Singel 126, 128 en 130 namelijk gesloopt en voorzien van de huidige gevel naar een ontwerp van architect H.J.M. Walenkamp (1871-1933). Aan weerszijden van de sobere daklijst bevinden zich twee natuurstenen vrouwenfiguren; in de rechter steen is het jaartal 1916 te lezen. In 1960 werd het gebouw door de Ahrend Groep N.V. ingericht als kantoor. De stijlkamers werden toen gerestaureerd en fungeren momenteel als vergaderruimte van het bedrijf in kantoorartikelen.

Literatuur: H. Tulleners, HET SINGEL IN AMSTERDAM, Amsterdam 1990, blz. 46-50.