Lojong 44. Train jezelf in de drie moeilijkheden

Punt VII – leef op je gemak in een krankzinnige wereld

Train in the three difficulties.

Can you let go again and again, with patience?

Train in the three difficulties is a slogan to keep us engaged with working on our various default habits, those unsuccessful yet compelling attitudes, thoughts, and actions that seem to keep coming back, over and over again, despite our best intentions. The first difficulty is when the habitual impulse first appears in your mind, the moment when it first pops up. Can you notice it? The second difficulty is that once it appears, it is compelling and very difficult to let go of. Can you let go? The third difficulty is that even if you can let go, it is hard not to be compelled by it all over again when it pops up again next time because of the force of the residual habit energy that you’ve been putting into it all of this time. Can you let go again and again, with patience?

Hold your horses

To Train in the three difficulties would be to be able, first, to identify the habitual impulse when it arises; second, to let go of it once you recognize it; and third, to keep going with the first two so that eventually it won’t come up again. This is easiest to practice on your meditation cushion when there’s nothing else going on. You can notice painful or nasty states of mind arising, you can see that they are unnecessary and unpleasant and let them go by coming back to the feeling of the breath and the body as a substitute, and you can keep on doing this.During the rest of the day, when life is a lot more complicated, you can use a simple three-step program.

Step 1: notice when habitual negative thinking arises.

Step 2: stop. Literally stop for a moment: if you are walking, stop walking; if you are sitting, stand up; if you are thinking, stop thinking.

Step 3: take a breath. Return to awareness with that breath. This simple three-step practice is surprisingly powerful and can be applied to any slogan you are working with.As we’ve said so many times, the slogans do not require us to be perfect. Quite the contrary, they recognize that the mind is extremely difficult to train and that mostly the training will proceed from failure to failure. But this is normal, that’s how it works.

So noticing that you are in a mess and being able to simply stop right there (without the frustration and recrimination taking over) and take a breath, and then with that breath returning to positive intentions—and being willing to do this time and time again as normal life—that’s the essential practice.

Gewoontes bepalen de vorm van ons leven. Meer dan 40% van wat we op een dag doen, doen we op basis gewoontes. Niet alleen tandenpoetsen of een kop koffie na het ontbijt zijn gewoontes, maar ook hoe we reageren als we kritiek krijgen of als iemand te laat komt. Een gewoonte is niet alleen een handeling, maar omvat ook de emotionele reacties en gedachtenpatronen die daarmee samengaan.

Ons brein zoekt voortdurend naar aanleidingen om gewoontes in te zetten. Heel vaak gebeurt dat voordat we er erg in hebben. Als een gewoonte eenmaal in gang is gezet, dan is het heel lastig om die te stoppen. En als je dat deze keer wel zou lukken, dan is daardoor de gewoonte nog niet verdwenen. Ze zal steeds weer terugkeren. 

Hoe kun je deze drie moeilijkheden overwinnen? Vooral wanneer gretigheid, boosheid, jaloezie, trots of stelligheid een rol spelen? Deze vijf emoties worden in de boeddhistische traditie beschouwd als onze grootste uitdagingen. Ze stellen ons voor drie moeilijkheden: Ze kunnen je, allereerst, volledig overvallen. Als ze eenmaal zijn opgelaaid is het vervolgens heel moeilijk om ze los te laten. De derde moeilijkheid is dat ze steeds weer opnieuw de kop opsteken.

Je vergroot je geduld door je te trainen in deze drie moeilijkheden. Hoe doe je dat? Het kan helpen om ook je emotionele reacties als een gewoonte te beschouwen. De vraag wordt dan: Hoe verander je een gewoonte? Er is geen eenduidig antwoord op deze vraag. Elke gewoonte is anders en vraagt om een specifieke aanpak. Hoe vind je een passende benaderingswijze?

Gewoontes kun je niet veranderen, je kunt ze alleen vervangen. Ingesleten gewoontes blijven aanwezig. Je kunt daar dus ook altijd weer in terugvallen. Als dat een keer gebeurt, dan hoef je jezelf dat niet te verwijten. Het is behulpzamer om daar extra motivatie in te vinden om een nieuwe, vervangende gewoonte te ontwikkelen.

Als een nieuwe gewoonte een oude gewoonte moet vervangen, dan werkt het het beste als de nieuwe gewoonte hetzelfde begin- en eindpunt heeft als de oude gewoonte. Het eindpunt, de beloning, is het onderliggende verlangen dat door de gewoonte wordt bevredigd. Het beginpunt is de aanleiding om de gewoonte in te zetten. 

Wat het begin- en eindpunt van een bestaande gewoonte zijn is lang niet altijd zo duidelijk als op he eerste gezicht lijkt. Als je, bijvoorbeeld, vaak in de loop van de dag zin krijgt in chocolade, heb je dan een verlangen naar suiker, een oppepper, een pauze, verandering van omgeving of sociaal contact? En is de aanleiding de inhoud van een bepaald mailtje dat net binnenkwam, de afzender van dat mailtje, een gesprek dat je eerder hebt gevoerd, het tijdstip van de dag of iets anders? Daar kom je alleen maar achter als je dit onderzoekt door verschillende mogelijkheden uit te proberen. 

Als je zicht hebt op zowel de aanleiding als de beloning van een gewoonte dan kun je een plan maken, een voornemen tot een alternatieve gewoonte. En als je doorzet, dan kan uit die intenties gaandeweg een nieuwe gewoonte groeien die in de plaats komt van de oude. Zo geef je stapje voor stapje je leven de vorm waar jij voor kiest.

(vrij naar Norman Fischer, Training in compassie – Zen Teachings on the Practice of Lojong en de zenlessen van Arthur Nieuwendijk, Zen.nl Amsterdam)