Lojong 48. Train openlijk, met toewijding en onophoudelijk

Train without bias in all areas. It is crucial always to do this pervasively and wholeheartedly

Train met openheid, met toewijding en onophoudelijk
Alles wat je tegenkomt, wat je meemaakt en wat je overkomt is een kans om je geest te trainen. Maak geen onderscheid tussen momenten waarop je oefent en momenten waarop je iets anders doet. Maak ook geen onderscheid tussen situaties waarin je wel kunt oefenen en omstandigheden die dat in de weg staan. 

Lojong 48 Train altijd

Lojong 48 Train altijd

Mediteren is makkelijker als je er de tijd voor hebt, lekker in je vel zit en alles goed gaat. Maar soms is het heel druk in je hoofd, heb je ontzettend veel te doen en voel je bovendien niet fit. Eerst dit oplossen, denk je dan, de rest komt later wel weer. En je vergeet dat ook dit een mogelijkheid is om je geest te trainen.

Als je je dat wel zou herinneren, dan verandert er iets. Door je te beseffen dat je met alles kunt oefenen, ben je al aan het oefenen. Er verandert iets. Niet aan de situatie, maar in je houding. Alsof je een klein stapje achteruitzet en je je ongemak en ongenoegen in een perspectief ziet dat deze specifieke situatie overstijgt.

Je kunt hiermee oefenen! Dat is een keuze die niet van de omstandigheden afhangt. En meteen neemt de invloed af die de omstandigheden op je hebben. Je kiest voor autonomie. Feitelijk is het ook een oefening in gelijkmoedigheid.

Dat oefenen we tijdens het mediteren. Je zit stil, kalm en ontspannen. Zo ziet het eruit, al voelt het niet altijd zo. En precies dat maakt mediteren tot een oefening. Een oefening in gelijkmoedigheid. Maar die oefening beperkt zich niet tot het zitten. Je kunt dat altijd en overal oefenen. Mediteren helpt om je dat vaker te herinneren.

Gelijkmoedig zijn wil zeggen dat je de gedachten en emoties van het moment ten volle ervaart maar er niet door beïnvloed wordt. Je wordt geraakt, maar niet gestuurd. Daarin verschilt gelijkmoedigheid van onverschilligheid: dan doet het je niets, het laat je koud. 

Je kunt jezelf niet tot gelijkmoedigheid dwingen. Je kunt wel de voorwaarden scheppen waaronder gelijkmoedigheid kan ontstaan. Door een stapje terug te zetten en dit moment te zien als onderdeel van een proces. Als iets dat is ontstaan en ook weer verandert. Je kunt dat een helicopterview noemen, of ‘kijken met geduld’. In het boeddhisme wordt deze kant van gelijkmoedigheid ook wel vergeleken met grootmoederlijke liefde. Die geeft vaak meer ruimte dan moederliefde, omdat ze wordt gedragen door ervaring en een doorleefd vertrouwen in de grilligheid van het proces.

Gelijkmoedigheid is niet alleen maar afstand nemen. Het is ook betrokken zijn, zoals de grootmoeder dat ook is. Midden in het leven staan. Volledig deelnemen en tegelijkertijd je evenwicht kunnen bewaren. Ook al wordt er voortdurend aan je geduwd en getrokken. Een stapje terug kunnen zetten helpt daarbij. En omgekeerd helpt balans je om het grotere geheel te zien. Deze twee aspecten van gelijkmoedigheid zijn elkaars tegenstellingen én ze maken elkaar mogelijk. Gelijkmoedigheid ontstaat door soepel heen en weer te bewegen tussen afstand nemen en opgaan in het moment.      

Norman Fischer:

Deze slogans van relatieve bodhicitta zijn diepgaand en moeilijk. Ze vereisen cultivatie over tijd, doorzettingsvermogen, toewijding en kracht. Als erkenning daarvan is de laatste slogan in dit deel een eenvoudige, die geen uitleg behoeft. Hij herinnert ons eraan om onze inspanning altijd vol te houden, in alles wat we doen: Train altijd met de slogans.

Van ganser harte trainen betekent met je volle geest, met al je vreugde en al je verdriet en al je hartstocht, zonder iets buiten te sluiten. Open trainen betekent zonder iets te verbergen of te bevoordelen. Eraan herinnerd worden dat er absoluut niets is om je voor te schamen, niets wat je hoeft te verbergen, dat alles in jou op het juiste moment naar voren kan worden gebracht — en dat het niet alleen de moeite waard is, maar dat het allemaal een noodzakelijk onderdeel van het geheel is. Voortdurend trainen betekent altijd, wakker of slapend, energiek of lusteloos, tijdens rust of plezier of wanneer je in de knoop zit: wat er ook gebeurt, het staat allemaal in dienst van de geeststraining.

Houding als oefening

Met welke houding lees je deze tekst? Kritisch? Open? Onderzoekend? Probeer eens te veranderen terwijl je verder leest. Lees de volgende alinea alsof je het er niet mee eens bent. Zoek naar zwakke plekken. Frons een beetje als het helpt. Lees hem daarna alsof je nieuwsgierig bent naar wat hij je kan leren.
En kijk natuurlijk eerst naar onderstaande AI-slop. Het is een visualisatie van Lojong 48, precies zoals je niet wilt zijn: geautomatiseerd, onmenselijk, zonder wil. Je eerste indruk van dit beeld is afkeuring, misschien wel walging. Dat is een standaardreactie. Dat is een houding. En heel erg bevooroordeeld. Toch is er weinig menselijks aan hoe je nu achter je mobiel deze teksten en beelden bekijkt. Je hebt zo’n machine in je hand. Je bent gehypnotiseerd. Zie je jezelf nu zitten en moet je niet lachen?

Lees nu bovenstaande tekst nog eens en bekijk het beeld van de mechanische mens.
De woorden blijven hetzelfde. Toch verandert er iets. Je stelt andere vragen. Misschien verandert zelfs iets in je lichaam. Je bent anders aanwezig. Dat is een houding.

We besteden veel aandacht aan wat we denken en voelen, maar veel minder aan de houding van waaruit we dat doen. Ten onrechte, want een houding kleurt alles. Een fout kan een vernedering zijn. Of een aanwijzing. Een stilte kan leeg zijn. Of vol. De gebeurtenis verandert niet, maar de betekenis wel.

Je hebt altijd een houding, maar meestal kies je die niet bewust. Ze ontstaat uit gewoonte. Pas wanneer je een andere probeert aan te nemen, ontdek je dat zoiets als houding bestaat.

Slogan 48 van Lojong luidt: Train met openheid, met toewijding en onophoudelijk. Dat klinkt als een opdracht, alsof het eigenschappen zijn die je moet ontwikkelen. Maar wat verandert er als het houdingen zijn die je kunt aannemen? Een open houding zegt: ook dit mag er zijn. Een toegewijde: ik blijf erbij. Een onophoudelijke: ook nu. En straks opnieuw.

We wachten vaak op betere omstandigheden. Eerst wat meer rust, wat minder zorgen. Maar een houding heeft geen gunstige omstandigheden nodig. Je kunt je nu open, toegewijd en onophoudelijk verhouden tot deze vermoeidheid en deze weerstand.

Zo is het ook met vreugde. Probeer niet blij te zijn — blijheid is een emotie, daar heb je weinig controle over. Maar je kunt wel de houding van vreugde aannemen. Begin ergens. Misschien bij het begin van een glimlach.

(vrij naar Norman Fischer, Training in compassie – Zen Teachings on the Practice of Lojong en de zenlessen van Arthur Nieuwendijk, Zen.nl Amsterdam)