MarlinThis time get it right!
We kunnen niet zonder elkaar. Dat is waar slogan 51 ‘Doe deze keer wat het belangrijkste is’ over gaat. Maar hoe doe je dat? Hoe leer je jezelf te zien als één van de anderen?
Stap 7 stelt:
Herhaling van de training van je geest is noodzakelijk door de hardnekkigheid van menselijke neigingen. De Lojong leert echter dat begrippen als meditatie en compassie geen vaste entiteiten zijn: zodra je ze idealiseert, ontstaan spanning en zelfkritiek. Ware beoefening is eenvoudig en vanzelfsprekend, zonder ergens aan vast te houden. Alles is al zoals het is. Aanvaard dat.
Stap 7 is een verzameling oefeningen om te leren leven in een krankzinnige wereld. Op je gemak en met ruimte.
Een klein stukje tegen het verkeer in over de stoep naar het dichtstbijzijnde fietsenrek. Anders moet je zo’n eind om fietsen. Bovendien neem je op de fiets minder ruimte in dan wanneer je ernaast loopt.
Ons eigen gedrag verklaren we meestal vanuit de omstandigheden. Daarin vinden we bijna altijd wel een goede reden voor wat we doen. Psychologen noemen dat de self-serving bias. Voor hetzelfde gedrag van anderen zijn we vaak minder coulant. De trottoirfietser of de automobilist die op het laatste moment toch nog de afslag neemt, noemen we al snel asociaal of erger. Hun gedrag verklaren we eerder vanuit hun persoonlijkheid dan vanuit de omstandigheden.
Misschien herken je deze neiging niet direct bij jezelf en ervaar je juist dat je veel kritischer bent naar jezelf dan naar anderen. Toch kunnen zelfkritiek en de self-serving bias prima samengaan. Neem deze gedachte: “Ik stel hoge eisen aan mezelf. Maar in mijn geval zijn die eisen ook terecht, want mijn situatie is nu eenmaal ingewikkelder dan die van anderen.”
Je kunt van jezelf een uitzondering maken door je eigen problemen als groter en urgenter te beschouwen dan die van anderen, maar ook door jezelf minder belangrijk te vinden. Dat laatste wordt soms nog versterkt door culturele of spirituele idealen van bescheidenheid en zelfopoffering: “Ik moet mezelf niet zo belangrijk maken.” In beide gevallen blijft er echter een fundamenteel verschil bestaan tussen hoe je jezelf en hoe je anderen ziet.
De oefening van Lojong is niet om jezelf hoger of lager te plaatsen, maar om jezelf te zien als één van de anderen.
Maar hoe kun je jezelf zien als één van de anderen? We zijn tenslotte verschillende personen, met verschillende verlangens, behoeften en verantwoordelijkheden. Is het niet onvermijdelijk dat je eigen belang soms botst met dat van een ander?
Om die vraag te onderzoeken kunnen we kijken naar iets alledaags: leren. Wat is de beste manier om zelf iets te leren? Veel mensen zullen uit ervaring weten dat je iets pas echt begrijpt wanneer je het aan iemand anders probeert uit te leggen. Door iets voor te doen, te verwoorden of te onderwijzen, verdiep je tegelijkertijd je eigen inzicht. Je helpt een ander vooruit en leert zelf.
Het leerproces laat zien dat eigenbelang en het belang van anderen niet altijd tegenover elkaar staan. Soms versterken ze elkaar juist. Je eigen ontwikkeling blijkt afhankelijk van de ontwikkeling van anderen, en omgekeerd.
Dit inzicht ligt ten grondslag aan het boeddhistische begrip bodhicitta, letterlijk: de geest van het ontwaken. Bodhicitta wordt vaak omschreven als het verlangen om zelf te ontwaken ten behoeve van alle levende wezens. Opmerkelijk genoeg is het doel tegelijkertijd ook het middel. Volgens de traditie is de meest effectieve manier om zelf te ontwaken het bevorderen van het ontwaken van anderen.
Bodhicitta is daarom noch egoïstisch noch altruïstisch. Het gaat niet om kiezen tussen jezelf of de ander. Het gaat om het inzicht dat ons welzijn fundamenteel met elkaar verweven is. Dat jouw groei een voorwaarde is voor mijn groei, en mijn groei voor die van jou. Zelfzorg en zorg voor anderen ondersteunen elkaar en maken elkaar mogelijk.
We kunnen niet zonder elkaar. Dat is waar slogan 51 ‘Doe deze keer wat het belangrijkste is’ over gaat.
Maar hoe doe je dat? Hoe leer je jezelf te zien als één van de anderen? Hoe kom je steeds opnieuw uit de tegenstelling tussen zorg voor jezelf en zorg voor de ander?
Wanneer je jezelf ziet als één van de anderen, verandert ook de betekenis van zorg. Als zorg betekent dat je op elk moment iedere vorm van ongemak bij de ander moet wegnemen, dan put zij je vroeg of laat uit. Maar als zorg betekent dat je de ander ondersteunt in het zo goed mogelijk dragen van het onvermijdelijke ongemak van het leven, dan kan zij juist voedend zijn. Zij doet dan een beroep op de veerkracht van de ander én op die van jezelf.
De vraag is dan niet: hoe kan ik mijzelf wegcijferen? En evenmin: hoe kan ik voor mezelf zorgen? Maar: wat bevordert hier het welzijn, de groei of het ontwaken van alle betrokkenen?
Met die vraag als leidraad wordt voor anderen zorgen de beste manier om voor jezelf te zorgen, en goed voor jezelf zorgen de beste manier om voor anderen te zorgen.
We kunnen niet zonder elkaar. Dat is het belangrijkste.
Norman Fischer:
This time get it right! This time get it right sounds like a joke to me, and maybe it is. After all of this training (this is the fifty-first slogan, after all), it seems that we keep on getting it wrong. After all of this maybe we haven’t really begun. All of those other times we had it wrong, but this time we’re going to get it right! This time I’m really going to pay attention, really going to think of others, really going to soften my heart and remember to love myself and love others and really open up and take a look. Maybe never before, and maybe never again, but this time!Of course this time is the only time. There’s only ever this time, no other time. This time lasts our whole life through. No need to worry about the past or the future: just This time get it right
Arthur
Doe het deze keer goed
Je eigen gedachten en gevoelens heb je voortdurend binnen handbereik. Het is dan ook niet vreemd dat je daar meer mee bezig bent dan met de gedachten en gevoelens van anderen. En dat je ze belangrijker vindt. Natuurlijk leef je mee met anderen als het tegenzit en gun je ze het allerbeste. Maar als jezelf pijn of verdriet ervaart dan heeft dat toch meer gewicht en een grotere prioriteit. We stellen onszelf centraal. Dat kan twee kanten opgaan. We kunnen onszelf als belangrijker ervaren dan anderen of juist als minder belangrijk. In beide gevallen is er een verschil tussen hoe we onszelf en hoe we anderen ervaren.
In de traditie van Lojong vindt dit geen weerklank. De training van de geest heeft tot doel om een perspectief te ontwikkelen waarin jezelf niet belangrijker bent dan een ander, maar ook niet minder belangrijk. Je bent zeker aanwezig, maar je staat niet centraal: je bent ‘één van de anderen’. In dit perspectief verwatert het verschil tussen eigenbelang en het belang van de ander.
Hoe kunnen eigenbelang en het belang van de ander in elkaar overvloeien als we toch verschillende personen zijn met verschillende verlangens en behoeften? Een blik op het leerproces helpt ons op weg. Waarschijnlijk heb je wel eens ervaren dat de beste manier om zelf iets te leren is dat aan anderen te leren. Dat maakt het voorstelbaar dat je eigenbelang, zelf iets leren, het beste gediend kan worden door anderen iets te leren, die daar op hun beurt voordeel van hebben.
Het besef dat het belang van anderen dienen de allerbeste manier kan zijn om je eigenbelang te dienen, en omgekeerd, ligt ten grondslag aan het begrip bodhicitta. ‘Bodhicitta’ betekent letterlijk ‘de geest van het ontwaken’. Het wordt begrepen als het vermogen om wakker te worden, verlichting te bereiken, met als doel anderen te helpen om ook verlicht te worden. Dat doel is tegelijkertijd het middel: anderen helpen om verlichting te bereiken wordt beschouwd als de beste en meeste effectieve manier om zelf verlichting te bereiken. Eigenbelang en het belang van de ander vallen samen, net als in het leerproces.
Bodhicitta staat voor een houding die nog egoïstisch, noch altruïstisch is. De beste manier om jezelf te helpen is anderen te helpen én de beste manier om anderen te helpen is jezelf te helpen. In plaats van ‘helpen’ kun je ook ‘zorgen’ invullen: De beste manier om voor jezelf te zorgen is voor anderen zorgen én de beste manier om voor anderen te zorgen is voor jezelf zorgen. Je kunt ook andere werkwoorden kiezen zoals, bijvoorbeeld, ‘beschermen’, ‘ontwikkelen’, of ‘groeien’ en onderzoeken hoe dat voor jou klinkt.
We trainen onze geest om bodhicitta te ontwikkelen. Door de gedachten en gevoelens van anderen net zo belangrijk te vinden als die van onszelf. Door de groei van anderen te zien als een voorwaarde voor onze eigen groei en, omgekeerd, onze eigen groei te zien als een voorwaarde voor de groei van anderen. Slogan 51, ‘Doe het deze keer goed’, houdt ons voor dat je daar je nú mee kunt beginnen.
Burijn
