Don’t tURN GODS INTO DEMONS
Stel niet zulke hoge eisen aan jezelf, je omstandigheden of anderen, dat je het goede dat er wél is uit het oog verliest.
Kun je overal en op elk moment net zoveel positieve als negatieve dingen zien?
Goden wonen in hemelse rijken, aangename plaatsen, en demonen wonen in afschuwelijke oorden. Deze leuze zegt ons: maak de prettige dingen in je leven niet tot rampgebieden door ontevredenheid en geklaag. Stel niet zulke hoge eisen aan jezelf, je omstandigheden of anderen, dat je het goede dat er wél is uit het oog verliest. Wie streeft naar perfectie, of zelfs gewoon naar goed zijn, schiet meestal tekort. Door daar over te mopperen mis je hoe goed je het eigenlijk hebt gedaan en hoe gunstig je omstandigheden zijn. Je ziet alleen nog maar problemen.
Een verhaal dat we altijd vertelden bij het Zen Hospice Project, waar ik jarenlang werkte en lesgaf: een van onze cliënten verkeerde in een werkelijk ellendige situatie — hij was helemaal alleen, had geen familie, leed pijn, was bedlegerig, had weinig bereikt in zijn leven, en nu was hij stervende. Als hij een hel van zijn situatie had willen maken, had hij materiaal genoeg. Maar dat deed hij niet. Ver van het omzetten van goden in demonen, leek hij juist demonen in goden te veranderen. Hij vond dingen om waardering voor te hebben, zelfs midden in zijn benarde situatie. Hoewel hij genoeg te klagen had, klaagde hij zelden. Hij prees juist: het uitzicht buiten zijn raam op zonnige dagen wanneer de bloemen bloeiden, de sponsbaden die de verzorgers hem gaven, en bovenal de koele, schone lakens waar hij na die sponsbaden in kroop. Ik denk daar vaak aan, want sindsdien let ik zelf ook op hoe prettig schone lakens zijn als je er voor het eerst in stapt, zeker na een douche of bad.
De Tally-oefening (aandachtstraining, gedragspsychologie)
Neem op elk willekeurig moment — in de bus, in een vergadering, bij pijn — een mentale (of fysieke) teller in beide handen:
- Links: tel iets negatiefs op dat je op dit moment opmerkt
- Rechts: tel onmiddellijk iets positiefs op dat je op dit moment opmerkt
Wissel af. Niet beoordelen, niet oplossen — alleen opmerken en tellen.
Het punt is niet dat je de negatieve dingen wegmoffelt, maar dat je de aandacht traint om niet selectief te zijn. Je hersenen hebben een ingebouwde negativiteitsbias (evolutionair verklaarbaar), waardoor negatieve prikkels automatisch meer aandacht krijgen. Deze oefening doorbreekt dat mechanisch.
Waarom het werkt: gedragspsychologie gaat ervan uit dat aandacht een gewoonte is — en gewoonten zijn trainbaar door herhaling. Je herschrijft geen overtuigingen, je herschrijft gedrag.
Praktisch beginpunt: doe het drie minuten, tweemaal per dag, in een neutrale situatie. Pas daarna in moeilijkere omstandigheden.
Het is in essentie wat die stervende man in het hospice intuïtief deed: hij telde mee aan beide kanten — en hield ze in evenwicht.
Soms vraag ik me af hoe mensen in werkelijk vreselijke situaties — oorlogen, hongersnoden, zware natuurrampen — het overleven. Maar dan bedenk ik: hoe erg het ook is, er zijn altijd kleine momenten van vreugde of opluchting, als je er open voor staat. Als je veel pijn hebt, heb je iets om over te klagen. Maar bij nader inzien zie je dat pijn nooit constant is: ze wordt erger, ze vermindert, en soms is ze bijna verdwenen. Ik weet dit uit eigen ervaring, en meer dan eens. Als ik vreugde kan vinden in het moment van opluchting, wanneer de pijn afneemt, heb ik veel meer geduld als ze terugkeert. Als je na een aardbeving — zelfs als je huis is ingestort — het warme bed kunt waarderen dat hulpverleners je in de opvang hebben gegeven, en de schoonheid van de lucht of het gezicht van een kind kunt zien, dan ben je eenmaal slachtoffer geworden van wat er is gebeurd — maar geen tweede keer.
