Keep a single intention
Door je perspectief te verbreden verdun je je ervaring van ongemak.
Alleen zonder dat je aandacht exclusief op jezelf is gericht. En evenmin exclusief op anderen.
Stap 7 stelt:
Herhaling van de training van je geest is noodzakelijk door de hardnekkigheid van menselijke neigingen. De Lojong leert echter dat begrippen als meditatie en compassie geen vaste entiteiten zijn: zodra je ze idealiseert, ontstaan spanning en zelfkritiek. Ware beoefening is eenvoudig en vanzelfsprekend, zonder ergens aan vast te houden. Alles is al zoals het is. Aanvaard dat.
Stap 7 is een verzameling oefeningen om te leren leven in een krankzinnige wereld. Op je gemak en met ruimte.
Treed alle moeilijkheden tegemoet met één intentie
In de aanloop naar een verjaardag word je onverwacht uit een vrienden-appgroep verwijderd. Jullie zijn het niet altijd met elkaar eens en de laatste keer was er een pittige discussie. Bijna ruzie. Maar jullie kennen elkaar al zo lang. Dit is onterecht en zo onnodig. Je begrijpt het niet. Het maakt je verdrietig en boos. Je weet niet hoe je moet reageren.
Tussen blokhaken het associatieve werkwoord waarmee je een praktische invulling kan geven aan de oefening. Bepaal voor jezelf welk werkwoord naar aanleiding van deze slogan, het beste voor jou de theoretische lading dekt. Door dit actieve woord te formuleren wordt het inzicht concreter.
Vaak lopen we tegen moeilijkheden aan die ons helemaal in beslag nemen. Wat zie je gebeuren als je op die momenten goed naar jezelf kijkt? Even is er geen ruimte voor iets anders. Jouw frustratie en stress vormen het centrum van het universum. Je identificeert je ongemerkt en snel met wat je op dat moment voelt en denkt. Je bent lichtgeraakt en je gaat jezelf meer vergelijken met anderen. Je ervaart een verterende urgentie om jouw probleem nu op te lossen.
Dat is het ik-perspectief ten voeten uit: alle aandacht gericht op jezelf, op jouw probleem. Dat kan effectief voelen, maar het maakt het probleem onvermijdelijk veel groter. Niet omdat het er iets aan toevoegt, maar omdat we in dat perspectief niets anders zien: het vult ons hele blikveld. Daardoor ervaren we het als heel groot.
Net zoals je tijdens het mediteren last kunt hebben van, bijvoorbeeld, je knie. Het ongemak trekt je aandacht en voor je weet heb je alleen nog maar daar aandacht voor. En niet veel later is er alleen nog maar de pijn in je knie. Voor je het weet een ondraaglijke pijn. Totdat je je aandacht weer breder maakt. En je voelt dat je andere knie helemaal in orde is. Evenals je benen, je romp, je schouders en de rest van je lichaam. De pijn in je knie is niet weg, maar voelt nu anders. Draaglijker.
Door je perspectief te verbreden verdun je je ervaring van ongemak. Dat maakt het leven lichter. En daardoor ga je meer en andere mogelijkheden zien om op constructieve wijze met de situatie om te gaan.
Misschien zit daar de oefening. Niet in het wegduwen van wat belangrijk is, maar in het niet volledig samenvallen met dat ene punt waar je aandacht steeds weer naartoe getrokken wordt. Juist in die tussenfase — waarin iets nog niet opgelost is en je (nog) niets kunt doen — krijgt die neiging alle ruimte. Daar versmalt je blik het gemakkelijkst.
Kun je dat zien? Zien dat je aandacht zich vernauwt. Zien dat het probleem zich niet zozeer uitbreidt, maar dat je aandacht zich steeds meer op hetzelfde concentreert. En dan de vraag stellen: wat is er nog meer?
Niet als afleiding maar als opening.
Reflectie-oefening
Blijf in beweging
Een monnik moet in het kader van zijn training verschillende proeven ondergaan. Hij staat op het punt om aan de volgende test te beginnen. Hij moet een kamer binnengaan die pikdonker is, zich een weg banen door de kamer en de uitgangsdeur vinden. De kamer wordt de ‘kamer van de demonen’ genoemd.
Terwijl hij zich voorbereidt om binnen te komen, geeft zijn leraar hem twee adviezen:
‘Onthoud dat de demonen niet echt zijn. Maar als je ze tegenkomt, lijken ze heel echt. Bewaar je tegenwoordigheid van geest zodat je, zelfs als je vervuld bent van angst, weet dat de demonen niet echt zijn.’
De leerling knikt begrijpend. ‘En,’ vraagt hij, ‘wat is het andere advies?’
‘Wat er ook gebeurt,’ antwoordt de leraar, ‘blijf bewegen. Als je in beweging blijft, zul je uiteindelijk de weg naar buiten vinden. Maar als je stopt met bewegen, wordt je aandacht geabsorbeerd door angst. Dan wordt het heel moeilijk om weer in beweging te komen.’
De leerling neemt de adviezen van zijn leraar ter harte en gaat de kamer binnen. Al snel zwermen er gruwelijke demonen op hem af. Ze veranderen zich in zijn grootste angsten. Ze omringen en bestoken hem. Onmiddellijk vergeet hij het eerste advies en denkt dat ze echt zijn. Maar hij blijft bewegen. En hij vindt de weg naar buiten.
Je kunt de moeilijkheden die je tegenkomt gebruiken om je perspectief te verbreden. Je begint bij de nare gevoelens die jij op dit moment zelf ervaart. Dan laat je je aandacht uitgaan naar andere mensen die zich in een vergelijkbare situatie bevinden en je leeft met ze mee. Je medeleven wordt gesteund door je eigen ervaring: omdat je het nu zelf meemaakt weet je precies hoe dat voelt.
Dit zal niet altijd lukken. Maar als intentie kan het je helpen om de gewoonte te doorbreken om bij moeilijkheden je aandacht altijd volledig op jezelf te richten. Je gebruikt deze gevoelens nu om je aandacht op anderen te richten. Zonder dat je daarbij jezelf uit het oog verliest. Want je begint bij de erkenning van je eigen gevoelens en van de moeite die het jou kost om ze te dragen. Je medeleven met anderen is daardoor tegelijkertijd een medeleven met jezelf. Alleen zonder dat je aandacht exclusief op jezelf is gericht. En evenmin exclusief op anderen.
