Change your attitude, but remain neutral
of wandel een stapje naar voren of naar achteren:
Stap 6. Wees vaardig in relaties
Wees niet onecht
Soms voelt iets niet kloppend. Je zegt iets — en meteen voel je: dit ben ik niet. Of je doet iets wat je eigenlijk niet wilde doen, en ergens voel je: hier verlies ik mezelf. Misschien noem je dat dan ‘onecht zijn’. Je deed iets wat niet bij je paste. Je was jezelf niet.
Maar wie ben je dan wél?
Dit bovenstaande plaatje liet ik genereren door AI op 23 juni 2025, vijf maanden geleden. Van mezelf. Het is onecht want gegenereerd door AI. Ook heb ik niet mijn eigen gezicht laten doorwerken. En vond ik een schilderstijl mooi. Beetje romantisch ook, met die kaars.
Toch is het voor mij heel echt omdat het een zelfbeeld is dat ik vijf maanden geleden koos uit 6 pogingen met verschillende prompts. Het ligt het dichtst bij hoe ik mij toen voelde.
Het is feitelijk een hardnekkig cliché over mezelf dat mij parten speelt. De innerlijke strijd tussen de armoedige, onbekende schrijver-kunstenaar aan de ene kant versus de succesvolle kantoorman met een commerciële baan die voor vrouw en kinderen zorgt dat er geld in het laatje komt). Het zijn delen van mezelf waar ik al vanaf mijn 18de mee worstel. Het zijn ideaal-beelden: ik ‘ben’ het eigenlijk geen van beiden, vreemd genoeg. Ik ben geen schrijver met een oeuvre en ik ben ook niet een gevierd zakenman.
Maar wie ben ik dan wel?
Toen, op 23 juni, een zomerdag in 2025, vond ik dat kennelijk het beste plaatje dat mijn onechtheid het beste visualiseerde. Dit is waar ik toen aan moest denken bij de slogan ‘Wees niet onecht’.
Het is wel een onduidelijk plaatje: het deel van de kantoormens is onecht want heeft een masker op. Het deel van de schrijver is echt, warm en tevreden. Als ik nu naar dat plaatje vind ik ze beiden onecht, met een zwak medelijden voor de linkerkant, de schrijver.
Nu denk ik: toen begreep ik de ware betekenis nog niet van de slogan. Ik deed lekker mee aan onecht zijn. Haha.
Enfin, wie was ik toen? Als ik er nu, op 14 november naar kijk, voelt het verscheurd en ook een beetje belachelijk. Het is kennelijk iemand die hinkt op twee gedachten. Iemand die ook lijdt aan navelstaren, zelfbeklag en te rigide is in zijn principes. Dat was toen mijn ware zelf. Niet echt om over naar huis te schrijven. Al ligt in mijn ouderlijk huis wel de bestaansgrond van dat zelf.
Maar nu realiseer ik mij pas ten volle dat het dààr niet omdraait. Het gaat niet om jezelf uiteindelijk te vinden, maar om loslaten wat je denkt dat je bent. En hoe je denkt dat het allemaal gekomen is.
Loslaten wat je denkt dat je bent…
Gelukkig kabbelt de tijd verder, zijn we 5 maanden later en doen we nu weer een poging om via AI in de spiegel te kijken. Ik ben veranderd. Godzijdank.
Weer heb ik een les gevolgd bij Arthur over slogan 24 en nu heb ik deze blog en het stukje van Norman Fischer slogan 24 herlezen. In de keuzes van de inhoud van de prompts en in het uiteindelijke definitieve plaatjes werkt dit allemaal door: deze momentopname van 14 november 2025.
Dit vond ik vandaag (14-11-2025) het meest passend:
Een compleet ander beeld en een andere boodschap waarmee ik mij nu comfortabel voel. Geweldig. Het hebben van maskers is heel menselijk en het is juist belangrijk om dat niet te ontkennen maar te accepteren. Dat AI mij een andere gelaatsuitdrukking geeft die ik niet zelf ben vind ik juist heel passend in de context van slogan 24. Dat streven naar echtheid is een veel te vaste vorm die je ook kan beperken. Meer lucht graag. Het leven is spel!
Het vinden van je ware zelf is eigenlijk helemaal niet waar het omdraait. Voor mij draait het (nu) veel meer om accepteren dat ik kennelijk een zeer tobberig persoon ben die het heel belangrijk vindt om zijn ware zelf te vinden. En daarmee schep ik wat ruimte rond mijn eigen, vrij rigide zelfbeeld.
Alles werkt is voor mij nu Wees niet onecht
Anything goes, zei Paul Feyerabend. Daar moet ik eigenlijk als eerste aan denken als ik nu, 14 november, aan slogan 24 denk. Het komt ook dicht bij wat Norman Fischer en Arthur roepen.
In mijn studietijd was ik erg onder de indruk van de anarchistische opvattingen van de wetenschapsfilosoof Feyeraband. Hij formuleerde het statement Anything goes, als provocerende kern van zijn filosofie in Against Method (1975), waarin hij betoogt dat er geen universele, vaste methode bestaat die wetenschappelijke vooruitgang garandeert — wetenschap is in de praktijk rommeliger, historischer en pluralistischer dan wetenschappers vaak willen toegeven. Zo zit het dus ook met mijn diepe verlangen naar waarachtigheid, waarheid, bewijs en echt – termen waardoor ik onbewust gestuurd word. Dat mag een stuk minder. Het is een hardnekkige illusie dat alles zich oplost op den duur en dat er ijzeren wetten worden gevonden waar mensen en de natuur zich naar zullen voegen.
Eigenlijk roept slogan 24 ‘Wees niet onecht’ voor mij nu de uitspraak ‘Anything goes‘ op. Dat is toch een heel ander statement dan een half jaar geleden.
In de training van de geest gaat het niet om jezelf vinden, maar om loslaten wat je denkt dat je bent. Onecht zijn is niet iets doen wat niet bij je past. Onecht zijn is jezelf vastzetten in een vorm, een zelfbeeld dat je vervolgens ‘jezelf’ noemt. Echt zijn betekent niet dat je een vaste kern vindt die je vervolgens trouw blijft. Echt zijn is vorm kunnen geven zonder te verstarren. Steeds opnieuw.
Je hebt karaktertrekken, en in de loop van je leven heb je gewoonten ontwikkeld. Maar zodra je zegt: “Zo ben ik nu eenmaal”, zet je jezelf vast. Dan is er nog maar één richting te gaan, één manier waarop je jezelf kunt begrijpen. Je mist de signalen als het een keer anders is. Niemand is altijd kalm, altijd onzeker of altijd daadkrachtig. En dat hoef je ook niet te zijn.
We verlangen vaak naar echtheid. Naar iets dat klopt — iets wat ‘van onszelf’ is. Iets dat houvast geeft, en ons gedrag bijna vanzelf rechtvaardigt. Maar juist dat verlangen kan ons gevangen zetten. Want zodra je echtheid probeert te pakken, wordt het een beeld. Iets wat je moet bereiken. Iets wat je kunt verliezen. Je raakt dan verstrikt in het proberen te voldoen aan dat beeld. En als dat niet lukt, voel je je onecht. Alsof je tekortschiet, of door anderen tekort wordt gedaan omdat je niet jezelf kunt zijn.
De slogan Wees niet onecht keert dat om. Het is geen opdracht om op zoek te gaan naar wat wél echt is. Het is een uitnodiging om te stoppen met het vastzetten van jezelf. Stoppen met ‘doen alsof’ is niet hetzelfde als ‘jezelf zijn’. Het betekent niet iets hoeven zijn. Niet iets hoeven vasthouden, verdedigen of bewijzen. Je hoeft alleen niet te verstarren en dan ben je, wat je op een bepaald moment ook denkt, doet of voelt, altijd echt.
In de praktijk betekent dat ook ruimte maken voor tegenstrijdigheden. Je kunt op het kussen de intentie voelen om zacht en open te zijn, en diezelfde middag je geduld verliezen in het verkeer. Dat is niet onecht. Dat is leven. Het betekent niet dat je intentie verdwenen is. Alleen dat je oefening doorgaat.
Wees niet onecht betekent: terugkeren naar je intentie, zonder jezelf af te wijzen. Laat het beeld los van hoe je zou moeten zijn. Laat de vorm los waarvan je dacht dat het moest. En keer terug. Niet om ‘echt’ te zijn, maar om te oefenen. Om opnieuw vorm te geven aan wat zich aandient.
Wat zegt Norman Fischer over slogan 24?
We zijn erg star in het afwijzen van onze onechte zelf.
Zoals ik al heb opgemerkt, is het verleidelijk om te denken dat we, als we ons serieus aan spirituele praktijk wijden, anders zullen zijn dan gewone mensen. We worden spirituele mensen, niet zoals die ‘onwetende’ anderen.
Dus voelen en gedragen we ons natuurlijk anders. We zijn erg aardig, maar misschien een beetje stijf, een beetje té doelgericht in alles wat we doen, erg mindful. Ook zijn we bijna geobsedeerd door groei, verbetering, zelfinzicht. Ook deze drang kan leiden to verlies van contact met de eigen ‘echte’ wensen en behoeften.
Dit is typisch. Als je een klooster bezoekt, zie je dat nieuwere monniken zo zijn. In het Zen-centrum waar ik jaren heb gewoond, was het zeker zo. De nieuwe bewoners waren erg voorzichtig met de Zen-vormen, erg nauwkeurig, erg beleefd, perfect en stijf.
Het doel van deze stelregel is duidelijk: Als je activistisch of principieel wilt worden, doe het dan. Maar leg jezelf geen regime op. Wees niet nep. In feite merk je op dat het spirituele proces precies het tegenovergestelde is: je bent jezelf je hele leven een regime aan het opleggen, je nam het als jezelf aan – en nu kun je eindelijk stoppen, ontspannen, je hoeft niemand te imponeren, jezelf vooral niet.
Als je merkt dat je jezelf iets oplegt, als je inspanningen om goed te zijn en slogans uit te voeren aanvoelen als het dragen van een dwangbuis, dan heb ik een stelregel voor je: “Ontspan, zet het rustig aan, ga misschien naar een film, drink een glas wijn, probeer niet zo hard, misschien is er iets leuks op tv.”
Reflectie-oefening voor het (on)echte zelf?
Een moderne, eigentijdse oefening die vandaag de dag binnen psychotherapie (met name binnen schematherapie, ACT of lichaamsgerichte therapieën) wordt gebruikt om gevoelens van onechtheid te verminderen en authenticiteit te versterken, is de volgende:
🧠 Oefening:
“Wat voel ik echt?” – Emotie-check-in met parts awareness
🔍 Doel:
Bewust worden van interne delen (parts) die je gedrag of emoties sturen, en oefenen met het herkennen van de ware emotionele kern die mogelijk wordt overschaduwd door aanpassing, maskering of afsplitsing. Gericht op het versterken van zelfverbinding en het toelaten van ‘verboden’ of ‘onhandige’ gevoelens.
📌 Achtergrond (therapeutisch kader):
Deze oefening is geïnspireerd op internal family systems (IFS), acceptance and commitment therapy (ACT) en schematherapie. Ze speelt in op het mechanisme dat mensen zich ‘onecht’ voelen doordat ze handelen vanuit beschermende delen of overlevingsstrategieën, die gevoelens afdekken die ooit als onveilig werden ervaren
📝 Oefening in stappen (dagboek- of begeleidingsvorm):
- Momentherinnering (5 minuten):
- Denk terug aan een recent moment waarop je je ‘niet jezelf’ voelde. Misschien was je sociaal aangepast, overmatig vriendelijk, afwezig of juist boos zonder reden.
- Beschrijf wat er gebeurde en hoe je reageerde.
- Deelidentificatie (parts-awareness):
- Vraag jezelf: “Welk deel van mij nam het op dat moment over?”
- Was het een ‘pleaser’, ‘kritische perfectionist’, ‘afstandelijke observator’, ‘rationaliseerder’, etc.?
- Wat wilde dit deel bereiken of voorkomen?
- Vraag jezelf: “Welk deel van mij nam het op dat moment over?”
- Check op fysieke gewaarwording (lichaamsgericht):
- Sluit je ogen. Wat voel je in je lichaam als je denkt aan dat moment? (Bijv. spanning in borst, knoop in maag, verstarring).
- Wat zegt je lichaam dat je op dat moment eigenlijk voelde of nodig had?
- Diepere emotie herkennen:
- Stel je deze vragen:
- “Wat voelde ik echt?”
- “Welk gevoel probeerde ik te vermijden of verbergen?”
- “Wat had ik op dat moment nodig maar durfde ik niet te vragen of tonen?”
- Schrijf de antwoorden op zonder oordeel. Wees radicaal eerlijk.
- Stel je deze vragen:
- Zelfcompassie en integratie:
- Zeg hardop of schrijf: “Ik erken dat ik dit voelde, ook al was het moeilijk om toe te laten.” “Ik hoef mezelf niet te veroordelen voor wat ik voelde.” “Alle delen van mij horen erbij, ook de delen die zich willen beschermen.”
💬 Voor therapeutische verdieping:
- Een therapeut kan helpen om de ‘delen’ te leren kennen en de verinnerlijkte eisen (van ouders, cultuur, vroegere ervaringen) bloot te leggen.
- De oefening is vooral krachtig in sessies waarin met visualisatie wordt gewerkt (bijv. innerlijk kind, stoelentechniek, of embodied presence).
📚 Wordt gebruikt in o.a.:
- Internal Family Systems (IFS) → Richard Schwartz
- Schematherapie → werk met modi (bijv. aangepaste kindmodus vs. vrije kindmodus)
- ACT → cognitieve defusie en acceptatie van emoties
- Sensorimotor Psychotherapy / lichaamsgerichte therapieën → belichaamde zelfervaring
(vrij naar Norman Fischer, Training in compassie – Zen Teachings on the Practice of Lojong en de zenlessen van Arthur Nieuwendijk, Zen.nl Amsterdam)
Kenmerken van onechtheid volgens Kuipers
De vorm van onechtheid die ontstaat uit een psychische houding voortkomend uit verdrongen en verwaarloosde angst, en die dient als een aangeleerde afweer om pijnlijke ervaringen te vermijden, wordt door de psychiater Prof. Dr. P.C. Kuiper beschreven als een neurotisch symptoom. Dit type onechtheid wordt ook wel ‘habituele onechtheid’ genoemd.
Hieraan moet je in de praktijk denken:
De persoon geeft de indruk niet zichzelf te zijn: Een kenmerk van deze vorm van onechtheid is dat de persoon die eraan lijdt de indruk wekt niet ‘gewoon’ te kunnen zijn of zich aan te stellen. Het voelt alsof de persoon niet in zijn eigen huid past.
Voortdurende strijd tegen verdrongen gevoelens: Het innerlijke leven van zo’n persoon wordt beheerst door een voortdurende strijd tegen een verdrongen gevoel, waardoor een deel van hun wezen hen vreemd blijft. Dit kan voortkomen uit angst om afgewezen te worden.
Sterk verantwoordelijkheidsgevoel als afweer: Vaak ziet men bij deze psychische houding, die voortkomt uit verdrongen en verwaarloosde angst, een sterk verantwoordelijkheidsgevoel op de voorgrond. Dit kan een manier zijn om controle te houden en pijnlijke situaties te vermijden.
- Het spelen van een rol: Een praktisch voorbeeld hiervan is dat mensen vaak onbewust de rol van zichzelf spelen wanneer ze bij anderen zijn. Dit ‘persona’ of sociale zelf dient als een onbewuste manier om zich te distantiëren van hun waarachtige en intieme zelf. Dit is een aangeleerde afweer om de kwetsbaarheid van het ware zelf te vermijden.
- Onzekerheid maskeren: Mensen kunnen zichzelf groter voordoen dan ze zich voelen als een manier om onzekerheid te maskeren. Dit leidt tot ‘schijnrelaties’ en laat geen ruimte voor kwetsbaarheid of hulp. Het is een afweermechanisme om de pijn van onzekerheid niet te hoeven ervaren.
- Zelfverdediging en moeite met feedback: Iemand kan een gevoel hebben snel aangevallen te zijn en zichzelf voortdurend moeten verklaren. Dit maakt het moeilijk om te leren van feedback en leidt tot een verhoogde reactiviteit en relationele afstand. Dit gedrag is een defensieve reactie om (vermeende) pijnlijke kritiek of conflicten te ontwijken.
- Schaamte en ongemak met zichzelf: In de kern van het subjectieve zelfgevoel kan een gevoel van schaamte of verlegenheid aanwezig zijn6. Dit leidt tot een diep ongemak met zichzelf en de neiging om niet graag lang alleen te zijn. Dit ongemak en de vermijding van eenzaamheid zijn uitingen van de onderliggende, verdrongen angst.
In essentie is het een diepgewortelde manier van zijn, waarbij de persoon door onbewuste mechanismen probeert pijn of afwijzing te voorkomen, wat resulteert in een afstand tot hun ware zelf en een constante innerlijke strijd.
Voorbeeld Het Perfecte Kind
Een 40-jarige patiënt. De vierde van vijf kinderen, ze was grotendeels over het hoofd gezien door haar ouders. Ze had het grootste deel van haar leven geprobeerd helder genoeg te schijnen om gezien en bewonderd en geliefd te worden. Helder en gevoelig, ze had vroeg geleerd dat ze aandacht kreeg wanneer ze goed presteerde, dus dat deed ze. (Haar moeder vertelde haar ooit: “Je was zo’n goed kindje, je bent jezelf eigenlijk zindelijk gemaakt.”) Na verloop van tijd werd ze geïdentificeerd met een vals zelf dat status- en prestatie-gedreven was. Toch, ondanks uitwendig succes, worstelde ze met aanhoudende gevoelens van ontoereikendheid, angst, eenzaamheid en depressie. Vroeg in de therapie zei ze: “Ik ben zo druk geweest met proberen anderen te behagen en indruk te maken dat ik geen idee heb wat ik echt wil. Ik weet niet eens waar te beginnen om dat uit te vinden.”
Mechanisme van de habituele onechtheid:
- Verdrongen angst: Angst om niet gezien/geliefd te worden
- Aangeleerde afweer: Perfecte prestaties leveren voor aandacht
- Chronisch patroon: Levenslang zoeken naar externe validatie
- Gevolgen: Verlies van contact met eigen wensen en behoeften
Kernmechanisme bij beide voorbeelden: Het geschenk van gevoeligheid wordt zowel zegen als vloek – het stelt sommige kinderen in staat zich briljant aan te passen aan de behoeften van hun ouders, maar ten koste van het contact verliezen met hun eigen behoeften.
Deze voorbeelden tonen hetzelfde patroon als Kuiper’s habituele onechtheid: een kind dat leert zijn ware zelf te verbergen om aan de verwachtingen van anderen te voldoen, wat resulteert in een chronisch patroon van onecht gedrag dat tot in de volwassenheid doorloopt.
Voorbeeld: De Jonge Kunstenaar
Een jonge man die geboren kunstenaar en illustrator was. Maar zijn ouders hadden andere ideeën voor hem en vonden zijn liefde voor kunst bedreigend. Toen ik hem ontmoette was hij enkele jaren afgestudeerd en worstelde hij met verslaving. Gedurende het grootste deel van zijn leven had hij zich geschikt naar zijn ouders, zelfs toegegeven aan hun druk om biologie te studeren in plaats van kunst. Maar nu voelde hij zich verloren, noch geneeskunde nastreefde (de droom van zijn ouders voor hem) noch kunst maakte. Nadat hij zijn vroege vertrouwen dat kunst zijn ware roeping was had verloren, was hij, in zijn eigen woorden “niet in contact” met zichzelf, “niet in staat te vertellen wat waar is.” Hij voelde zich “gesplitst,” een deel van hem identificeerde zich met de opvatting van zijn ouders dat het nastreven van kunst een verspilling van zijn vaardigheid was, terwijl een ander deel hen haatte omdat ze zijn passie ontmoedigden.
Mechanisme van de habituele onechtheid:
Gevolgen: Verlies van contact met ware zelf, verslaving als uitweg
Verdrongen angst: Bang voor afwijzing door ouders
Aangeleerde afweer: Kunstenaarschap wegduwen en biologie kiezen
Chronisch patroon: Jaren zich voordoen als iemand die hij niet was
