lojong 16. Wat je tegenkomt op de weg is je pad Wals er overheen, zonder onderscheid te maken.
Home » Lojong » Stap 3 – neem moeilijke situaties op in je pad naar verlichting  » Lojong 16. Alles wat je tegenkomt is je weg  

Lojong 16. Alles wat je tegenkomt is je weg  

Stap 3. Neem moeilijke situaties
op in je pad naar verlichting

Whatever you meet unexpectedly, join with meditation

of wandel een stapje naar voren of naar achteren:


De allermooiste en allermakkelijkste slogan van de 57 oefeningen van Lojong is nummer 16. Hiervoor hoef je helemaal niets te doen. Althans alleen maar ja zeggen tegen vage ‘nee’ gevoelens.

Stap 3. Neem moeilijke situaties
op in je pad naar verlichting

Er is een oud Zen-gezegde: de hele wereld staat op z’n kop. Met andere woorden: hoe de wereld eruitziet vanuit het gewone, alledaagse perspectief is vrijwel het tegenovergestelde van hoe de wereld werkelijk is — althans zoals de Zen-meesters het hebben opgevat.

Er is een verhaal dat dit illustreert. Er was eens een Zen-meester die Bird’s Nest Roshi werd genoemd, omdat hij mediteerde in een adelaarsnest bovenin een boom. Dat was een behoorlijk gevaarlijke bezigheid: één windvlaag, één slaperig moment, en het was afgelopen met hem. Hij werd bekend om deze hachelijke praktijk. De dichter Su Shih uit de Song-dynastie — tevens ambtenaar — bezocht hem eens en riep van beneden, ver onder de mediterende meester, wat hem bezielde om zo gevaarlijk te leven. De roshi antwoordde: “Jij noemt dit gevaarlijk? Wat jíj doet is veel gevaarlijker!” Gewoon in de wereld leven, de dood, vergankelijkheid, verlies en lijden negerend — zoals we allemaal routinematig doen, alsof dat een normale en veilige manier van leven is — is in werkelijkheid veel gevaarlijker dan op een tak gaan zitten mediteren.

Zoals gezegd: moeilijkheden willen vermijden is begrijpelijk en menselijk, maar het werkt niet. We denken dat het logisch is onszelf te beschermen tegen pijn, maar onze zelfbescherming veroorzaakt diepere pijn. We denken dat we moeten vasthouden aan wat we hebben, maar juist dat vasthouden doet ons verliezen wat we hebben. We zijn gehecht aan wat we prettig vinden en proberen te vermijden wat we niet prettig vinden — maar het aantrekkelijke kunnen we niet behouden en het ongewenste kunnen we niet ontlopen. Hoe contra-intuïtief het ook klinkt: moeilijkheden ontwijken is dus helemaal niet de weg van de minste weerstand. Het is een gevaarlijke manier van leven. Als je een vol en gelukkig leven wilt leiden, in goede en slechte tijden, moet je wennen aan het idee dat tegenspoed recht in de ogen kijken beter is dan ervan wegvluchten.

Dit betekent niet dat je grimmig op de moeilijkheden van het leven moet focussen. Het is gewoon de soepelste weg naar geluk. Zoals we al hebben geleerd via de oefening van het zenden en ontvangen: bereid zijn moeilijkheden in te ademen en ze om te zetten in genezing — en zelfs in vreugde — is veel beter dan vruchteloos proberen eraan te ontsnappen. Natuurlijk: als we moeilijkheden kunnen voorkomen, doen we dat. De wereld staat misschien op z’n kop, maar we moeten er wel in leven, op haar eigen voorwaarden. Dus ja, we proberen redelijkerwijs onze investeringen te beschermen, gaan regelmatig naar de dokter, bewegen, letten op ons eten, sluiten een inboedelverzekering af, enzovoort. Punt drie ontkent dat allemaal niet. Het richt zich op de onderliggende houding van angst, vrees en bekrompenheid die ons leven ongelukkig, angstig en klein maakt.

De oefening van het omvormen van slechte omstandigheden tot het pad hangt samen met de beoefening van geduld — mijn absolute favoriete spirituele kwaliteit. Geduld is het vermogen om moeilijkheden te verwelkomen wanneer ze komen, met een geest van kracht, uithoudingsvermogen, verdraagzaamheid en waardigheid — in plaats van angst, vrees en vermijding. Niemand van ons wil worden onderdrukt of verslagen, maar als we onderdrukking en nederlaag met kracht kunnen verdragen, zonder te klagen, worden we er edeler door. Geduld maakt dat mogelijk. Toch beschouwen we geduld in onze cultuur als passief en weinig glamoureus. Andere kwaliteiten — liefde, mededogen, inzicht — zijn veel populairder. Uiteraard willen we het goede, het aangename en inspirerende. Maar als zware tijden onze liefde doen rafelen tot ergernis, ons mededogen overspoelen met angst, en ons inzicht doen verdampen, dan begint geduld pas echt zin te maken. Voor mij is het de meest solide, meest bruikbare en meest betrouwbare van alle spirituele kwaliteiten. Zonder geduld staan alle andere kwaliteiten op losse schroeven.

De beoefening van geduld is eenvoudig genoeg. Wanneer er moeilijkheden ontstaan: merk de voor de hand liggende en minder voor de hand liggende manieren op waarop we ze proberen te ontwijken. Wat we zeggen en doen, de subtiele manieren waarop ons lichaam zich terugtrekt en verkrampt wanneer iemand iets zegt of doet wat ons niet bevalt. Geduld beoefenen betekent: die dingen simpelweg opmerken en er heftig aanwezig bij blijven — een ademhaling helpt, terugkeren naar lichaamsbesef helpt — in plaats van erop te reageren en om je heen te slaan. Aandacht voor het lichaam, aandacht voor de geest. En waar mogelijk: onszelf goede lessen geven over de deugd van erbij zijn, in plaats van vluchten voor de angst die we op dit moment voelen.

Onder dit derde punt vallen zes spreuken.

Alles wat je tegenkomt is je weg en daar hoef je je niet schuldig over te voelen. Dus dat je toch weer die 2e gevulde koek bij de koffie nam, dat je toch weer te weinig je medemens hebt geholpen, dat je toch weer koos voor de weg van de minste weerstand, dat je toch weer te weinig gesport hebt en te veel bier gedronken, etcetera, etcetera.

Als je je bewust bent van je foute leefstijl en gedachten, dan ben je aan het oefenen. En kun je dit als je pad zien, de verantwoordelijkheid nemen om deze epic fail niet als het einde te zien maar als een begin dat je kunt veranderen of niet. Je stoomwals rijdt en verwerkt alles wat hij tegenkomt op zijn pad. De goede en de slechte dingen. Ook als je niets doet dan is er een proces gaande met een bepaalde uitkomst die je niet weet en niet kan controleren.

lojong 16. Wat je tegenkomt op de weg is je pad Wals er overheen, zonder onderscheid te maken.

Geen onderscheid maken

Tussen blokhaken het associatieve werkwoord waarmee je een praktische invulling kan geven aan de slogan.  Bepaal voor jezelf welk werkwoord naar aanleiding van deze slogan, het beste voor jou de theoretische lading dekt.

Lojong nummer 16 sluit punt 3 af (net zoals punt2. overigens) met een blijde boodschap die je meteen kan toepassen in de praktijk. Ook dat luie, slechte, negatieve, onheilzame gedrag – dat hoort er bij. Het is je pad. Wat een meevaller…

Vind je plezier in beweging met ocho en kaizen

In beweging komen is niet altijd makkelijk – zelfs niet voor dingen waarvan je wéét dat ze je goed doen. Je voelt je beter na een wandeling, en toch blijf je zitten. Waarom? Vaak zit de weerstand niet in de activiteit zelf, maar in het eraan beginnen. Voor het zetten van die eerste stap ervaren we een drempel. Gelukkig zijn er manieren om daarmee om te gaan. Twee begrippen uit verschillende tradities kunnen helpen: ocho en kaizen.

Ocho: overwinnen door eromheen te gaan

Ocho is een oud boeddhistisch begrip. Het betekent: overwinnen door eromheen te gaan. Niet vechten. Niet forceren. Maar er omheen bewegen. Stel je een dikke muur voor. Je kunt je vastbijten in de poging erdoorheen te breken. Maar soms is het wijzer om links- of rechtsaf te slaan. Een omweg te nemen. Of, als water, je vorm aan te passen en je weg eromheen te vinden. Dat is ocho: je weerstand niet bevechten, maar erkennen. En dan kijken: hoe kan ik hier omheen bewegen? Misschien betekent dat: je tegenzin niet wegdrukken, maar toegeven dat je geen zin hebt – en het toch doen.

Kleine stapjes met kaizen

Het toch doen kan met kaizen, de Japanse filosofie van verbeteren via kleine stapjes. Eén minieme handeling. Zo klein dat je brein er geen bezwaar tegen kan hebben, zo klein dat het niet mislukken kan. Dus niet vandaag een hele roman schrijven, maar alleen je laptop openklappen. Geen uur sporten, maar je schoenen klaarzetten. Niet het perfecte moment zoeken voor een diep gesprek, maar vijf minuten echt aanwezig zijn.

Norman Fischer:
Alles wat er gebeurt in je leven, goed of slecht, kun je onderdeel maken van je spirituele pad. Dus ook het eten van die vette hamburger. In de spirituele oefening (hetgeen ons leven is) zijn er geen pauzes en geen fouten. Soms denk je dat je volledig van het pad af bent, dat je maar wat doet, meer fout dan goed. Je bent ver verwijderd van je beste intenties. En je voelt je daar schuldig over. Maar dit is vooral wat je denkt, niet wat er aan de hand is.
Want als je je bewust bent van je foute leefstijl en gedachten, dan ben je aan het oefenen. En kun je dit als je pad zien, de verantwoordelijkheid nemen om deze epic fail niet als het einde te zien maar als een begin dat je kunt veranderen of niet. Ook als je niets doet dan is er een proces gaande met een bepaalde uitkomst die je niet weet en niet kan controleren. Omarm het. Beschouw het als je pad. Ook mislukken is een kunst apart.


(vrij naar Norman Fischer, Training in compassie – Zen Teachings on the Practice of Lojong en de zenlessen van Arthur Nieuwendijk, Zen.nl Amsterdam)

Overweldigende en duurzame ervaringen die het leven ietsje mooier maken

Snel bladeren