Don’t lose track
Stap 7 stelt:
Herhaling van de training van je geest is noodzakelijk door de hardnekkigheid van menselijke neigingen. De Lojong leert echter dat begrippen als meditatie en compassie geen vaste entiteiten zijn: zodra je ze idealiseert, ontstaan spanning en zelfkritiek. Ware beoefening is eenvoudig en vanzelfsprekend, zonder ergens aan vast te houden. Alles is al zoals het is. Aanvaard dat.
Stap 7 is een verzameling oefeningen om te leren leven in een krankzinnige wereld. Op je gemak en met ruimte.
De Boeddha is niet verlicht
De Boeddha is niet verlicht. Hij is ontwaakt. Zo staat het tenminste in de oorspronkelijke teksten. Bodhi is afgeleid van de wortel budh– : ontwaken, wakker worden, tot bewustzijn komen. Dat het woord later toch als ‘verlichting’ werd vertaald, is grotendeels het werk van negentiende-eeuwse westerse oriëntalisten.
In de Europese filosofische en christelijke traditie was licht al eeuwenlang verbonden met waarheid, openbaring, rationaliteit en innerlijke illuminatie. Met de vertaling als ‘verlichting’ kreeg bodhi diezelfde kleur mee: de suggestie van een plotseling verschijnend licht, hogere kennis of een verheven bewustzijnstoestand. Iets dat over je neerdaalt. Iets dat je ontvangt.
Maar de wortel budh– verwijst primair naar iets anders: ontwaken uit slaap of droom. Niet een licht dat verschijnt, maar een droom die ophoudt.
Dat is geen klein verschil. Verlichting suggereert iets dat je bereikt, alsof er op een dag eindelijk iets bijkomt. Wakker worden wijst eerder op iets dat wegvalt. Minder projectie. Minder droomactiviteit. Minder automatische gewoonten die voortdurend tussen jou en de werkelijkheid in gaan staan.
Niet meer zien doordat er iets bijkomt, maar helderder zien doordat er iets wegvalt.
De paramita’s — de zes klassieke boeddhistische oefeningen in vrijgevigheid, integriteit, geduld, inzet, aandacht en inzicht — beschrijven precies dat proces. Niet wat ontwaken is, maar hoe de sluier geleidelijk dunner wordt.
Vrijgevigheid bijvoorbeeld, gaat niet alleen over geven. Ze onderbreekt ook heel even dat voortdurende toe-eigenen: dit is van mij, dit moet ik houden, dit mag ik niet verliezen. Geduld is niet louter verdragen, maar de groei niet forceren. Niet onmiddellijk weg willen van ongemak. Niet eisen dat het leven sneller of langzamer beweegt dan het beweegt.
De paramita’s zijn geen ladders naar een hogere toestand. Je bouwt er geen beter zelf mee op, geen spiritueel curriculum vitae. Ze zijn eerder vormen van niet-meedoen met de droom. Aandacht is niet onmiddellijk meegesleept worden door de volgende gedachte. Integriteit betekent eerlijk zijn over wat je werkelijk zoekt. Inzet is blijven oefenen, ook wanneer er niets bijzonders lijkt te gebeuren.
Ook in de klassieke zen metaforen zie je dit steeds terug: modder die bezinkt, wolken die wegtrekken, een spiegel die niet langer bedekt is. Het beeld is telkens hetzelfde. Er verschijnt niets nieuws. Er verdwijnt iets dat het zicht vertroebelde.
Daarin schuilt iets ontspannends. Het doel van oefenen ligt niet ergens buiten het oefenen zelf, als een toestand die je ooit definitief zult bereiken. Elke keer dat je niet onmiddellijk toe-eigent, niet onmiddellijk wegloopt van ongemak, niet onmiddellijk meegesleept wordt, gebeurt er al iets. Een korte onderbreking van de gewoonte om voortdurend je eigen werkelijkheid te produceren.
Wakker worden is geen innerlijke prestatie. Het is een andere manier van deelnemen aan de werkelijkheid. Minder dwingend. Minder vol van jezelf. En daardoor meer afstemming.
