Don’t transfer the ox’s load to the cow
Schuif de last van de os niet af op de koe. Wentel je eigen verantwoordelijkheden, lasten of vertroebelde waarnemingen niet af op een ander.
Lojong 34 spoort je aan je eigen innerlijke processen te erkennen en te dragen, i.p.v. die op een ander af te schuiven. Daarmee sluit het aan op niet afreageren op anderen — je observeert wat er in je opkomt en kiest er bewust voor hoe je reageert, i.p.v. impulsief te reageren op de ander.
Nog een stapje dieper zegt Boeddha: wanneer je zoiets doet uit frustratie of irritatie is die waarneming misschien wel vertroebeld en veel objectief dan je zelf geneigd bent te denken. Vraag jezelf eerst af: ‘Klopt het wel wat ik zie en direct voel?’ Je merkt dan wellicht op: ‘mijn waarneming IS mijn reactie’.
Ook onze waarneming zijn vermengd met een persoonlijk perspectief, gekleurd met subjectieve gedachten en onbewuste invloeden die al voor de waarneming aanwezig zijn.
Het is een beetje het verschil tussen pijn direct voelen (een feit) en lijden waarnemen (een gedachte als reactie op de reële pijn). Lijden komt in veel gevallen neer op nog iets van jezelf extra toevoegen (bijv. medelijden, frustratie, woede, ongeduld) aan de pijn die er al is waardoor het allemaal nog erger lijkt. Waardoor je dingen op de spits gaat drijven (zie Lojong 33).
Leg de last van een os niet op een koe
De traditionele slogan luidt: “Leg de last van een os niet op een koe.” Dit geeft je een beeld van het leven in het oude India of Tibet, net als sommige andere slogans. Je kunt je voorstellen hoe mensen zich achter struiken verschuilen om elkaar te belagen, hoe mensen giftig voedsel aan hun vijanden voorzetten, hoe mensen bomen omhakken waar boze boomgeesten in huizen of in heilige beekjes plassen, en — zoals hier — mensen in hun dorpen met hun ossen en koeien.
Ossen zijn sterke dieren. Ze trekken zware lasten, daar zijn ze voor gemaakt. Koeien daarentegen geven melk. Ze zijn niet gebouwd om zware lasten te dragen. Leg dus niet de last van een os op een koe. Het idee is: jij bent de os, andere mensen zijn de koe. De last van jouw lijden is van jou, niet van hen. Laad het dus niet op hen af; probeer je last niet aan hen over te dragen.
Dit gaat dieper dan alleen maar niet al onze emoties over anderen uitstorten. En het zegt zeker niet dat we ons lijden voor onszelf moeten houden. Onze verhalen van lijden met elkaar delen is een van de belangrijkste manieren waarop we met elkaar verbinding maken. Dat moeten we doen, en we moeten leren hoe en wanneer. Deze slogan zegt dus niet dat we onze mond moeten houden en ons verdriet voor onszelf moeten houden. In plaats daarvan is dit een slogan over karma, of causaliteit — over hoe ieder van ons verantwoordelijk is voor zijn eigen daden.
Stel dat iemand je echt slechte dingen aandoet; ze kan je flink onderdrukken, je oneerlijk behandelen, enzovoort. Dit is echt erg, en op de een of andere manier zal die persoon de last van wat ze heeft gedaan moeten dragen. Met andere woorden: in relatie tot haar wandaden is zij de os. Maar in relatie tot jou is zij de koe — het lijden dat jij voelt als gevolg van haar daden is niet haar last, het is de jouwe, ook al hebben haar daden ervoor gezorgd dat jij het lijden voelt. Want als iemand je zou mishandelen en je op de een of andere manier in staat zou zijn om die mishandeling te absorberen, er opgewekt mee om te gaan en je beoefening er sterker door te maken, zodat je tegen de tijd dat hij klaar was met je te mishandelen, gelukkiger en sterker was dan ooit tevoren — dan had zijn mishandeling je niet geschaad, maar geholpen. Het zou geen oorzaak van je lijden zijn geweest, maar een oorzaak van je vreugde. De reden dat de mishandeling zo pijnlijk is, komt door de manier waarop jij erop hebt gereageerd. Als je er niet bent wanneer een aanvaller je op je hoofd slaat, of als je geen hoofd hebt, slaat de aanvaller alleen maar lucht of een ander object. Het is omdat jij er bent en omdat je wél een hoofd hebt dat de schade plaatsvindt. Ik besef dat dit vreemde redenering is, maar het is waar. Alle lijden is je eigen last, een ossenlast. Uiteindelijk is de last van je lijden je eigen last — jijzelf bent de directe oorzaak ervan, ook al was de aanleiding de wandaad van iemand anders.
Dus hoewel we mogen lijden door toedoen van anderen: als we anderen de schuld geven van ons lijden, als we proberen de last van ons lijden op hen te leggen, doet dat hen niets, maar het vergroot onze eigen last. Want nu zijn we het slachtoffer van anderen geworden, wat betekent dat we nu volledig van hen afhankelijk zijn om ons lijden te verlichten, en nu smeken en bedelen we hen om ons lijden te verlichten. Ze moeten gestraft worden, of ze moeten het goedmaken of zich verontschuldigen, en als niets daarvan gebeurt, zullen we blijven lijden. Maar de waarheid is dat alleen wij de last van ons eigen lijden kunnen dragen. Als we de verantwoordelijkheid nemen voor het lijden, dan hebben we de kracht om die last op te heffen — zelfs als de ander ons blijft mishandelen en nooit gestraft wordt en nooit iets goedmaakt.
Met andere woorden: iemand kan ons in de gevangenis zetten, maar de enige die ons onze vrijheid kan afnemen zijn wijzelf, en evenzo is de enige die ons onze vrijheid kan geven wijzelf. Wanneer we de verantwoordelijkheid voor ons lijden aan anderen geven, geven we onze macht op om het lijden te overwinnen.
Dit is uiteraard een spirituele lering, geen juridische of politieke. Om sociale rechtvaardigheid te waarborgen moeten overtreders berecht en bestraft worden en slachtoffers gecompenseerd. Niets daarvan is in tegenspraak met deze slogan. Het is de taak van de wet en de samenleving om rechtvaardigheid te bevorderen en te waarborgen, en wetten te schrijven en te handhaven die dat effect hebben. Maar spiritueel gezien is het ieders eigen verantwoordelijkheid om de last van het eigen lijden te dragen, wat de oorzaak ook is, en die last om te zetten in wijsheid en liefde. Soms kan deze spirituele realiteit, wanneer ze niet wordt begrepen, doorsijpelen naar recht of politiek. Wanneer een samenleving of cultuur deze spirituele waarheid niet bevordert of erkent, en in plaats daarvan haar burgers aanmoedigt om anderen de schuld te geven van hun lijden in plaats van er zelf spiritueel verantwoordelijkheid voor te nemen, kunnen er zeer giftige sociale dynamieken ontstaan, zoals racisme, xenofobie of onrechtvaardige en ongulle economische en sociale beleidsmaatregelen. “Waarom zouden we hen helpen,” luidt het argument, “als het hun luiheid of gebrek aan ambitie is dat ons ruïneert?”
